Đưa nông sản đi xa với chuyển đổi số

Nông sản cần một “hồ sơ số”

Tại Hội thảo “Chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại thành phố Đà Nẵng” do UBND thành phố tổ chức vào sáng 02-10 tại xã Tiên Phước, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn sản xuất cho thấy chuyển đổi số đang được các hợp tác xã, doanh nghiệp kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ trực tiếp cho sản xuất, tiêu thụ nông sản.

Với HTX Sản xuất Nông sản và Dược liệu Bản Boa (xã Trà Giáp), câu chuyện được bắt đầu từ một vấn đề rất cụ thể: làm thế nào để người tiêu dùng tin vào giá trị của sản phẩm.

Bà Nguyễn Thị Huê, Giám đốc HTX cho biết, người tiêu dùng nông sản và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe hiện khá khó khăn trong việc nhận biết nguồn gốc, chất lượng sản phẩm giữa thị trường còn nhiều thông tin chưa minh bạch.

Đối với những cây trồng có giá trị kinh tế cao, phụ thuộc nhiều vào tuổi cây như trầm hương, quế và các loại dược liệu lâu năm, việc chứng minh quá trình sinh trưởng càng quan trọng.

Từ thực tế mô hình Vườn - Rừng đa tầng 4ha đang được HTX Bản Boa xây dựng, bà Huê đề xuất số hóa nhật ký canh tác ngay từ khi gieo mầm. Theo đó, quá trình trồng, chăm sóc được ghi nhận bằng dữ liệu, giúp xác định rõ tuổi cây và quy trình sản xuất.

Cách làm này, theo HTX, sẽ giúp sản phẩm có thêm căn cứ để định giá. Với cây trồng đặc thù, người mua không chỉ mua sản phẩm cuối cùng mà còn trả tiền cho cả quá trình sinh trưởng và chất lượng được tạo ra trong nhiều năm.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong câu chuyện chuyển đổi số ở kinh tế vườn. Khi thông tin về vùng trồng, quá trình chăm sóc và sản phẩm được cập nhật đầy đủ, dữ liệu trở thành một phần của giá trị nông sản.

HTX Bản Boa đang hướng đến mô hình vườn rừng đa tầng thuận tự nhiên, trong đó cây tầng cao tạo bóng mát, cây tầng trung là nhóm cây kinh tế chính, thảm dược liệu phủ nền nhằm kiểm soát cỏ dại, hạn chế sử dụng hóa chất.

Khi dữ liệu vùng trồng và xưởng chế biến được chuẩn hóa, số hóa, HTX mong muốn kết nối mô hình với hoạt động du lịch trải nghiệm và tham quan học tập.

Theo bà Huê, việc du khách trực tiếp đến vùng trồng, tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất, chế biến sẽ tạo thêm một kênh giới thiệu sản phẩm. Người đến tham quan không chỉ nhìn thấy sản phẩm hoàn chỉnh mà có thể hiểu quá trình sản phẩm được tạo ra.

Từ câu chuyện của Bản Boa có thể thấy, yêu cầu đặt ra không dừng ở một mã QR trên bao bì. Điều quan trọng hơn là hình thành được dữ liệu ngay trong quá trình sản xuất để khi sản phẩm ra thị trường, những thông tin về nguồn gốc, tuổi cây, quy trình chăm sóc có thể được kiểm chứng.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đối với những sản phẩm nông nghiệp đặc thù của thành phố. Bởi khi thị trường ngày càng rộng, khoảng cách giữa người sản xuất và người mua ngày càng xa, thông tin trở thành một yếu tố quan trọng để tạo niềm tin.

Số hóa để mở rộng đầu ra

Nếu Bản Boa đặt trọng tâm vào dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, câu chuyện của tiêu Tiên Phước lại cho thấy một yêu cầu khác: chuyển đổi số phải đi cùng năng lực cung ứng của vùng sản xuất.

Ông Hồ Viết Ký, Giám đốc Công ty TNHH Sơn Tiến (xã Sơn Cẩm Hà) cho biết, tiêu Tiên Phước hiện đã có sản phẩm OCOP 4 sao và được bảo hộ Chỉ dẫn địa lý. Đây là những lợi thế để xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, doanh nghiệp đang gặp khó khăn do nguồn giống tiêu bị thoái hóa, cây sinh trưởng kém, năng suất giảm và vùng nguyên liệu thu hẹp.

Theo ông, hệ quả nhìn thấy rõ là doanh nghiệp không đủ sản lượng để thu mua, chế biến và cung cấp cho thị trường.

Vì vậy, trước yêu cầu mở rộng tiêu thụ, ông Ký đề nghị thành phố và các ngành chuyên môn quan tâm nghiên cứu, tuyển chọn, phục tráng, nhân giống tiêu Tiên Phước, giúp người dân có nguồn giống tốt để khôi phục vùng trồng.

Ông cho rằng, muốn phát triển thương hiệu lâu dài thì trước hết phải có vùng nguyên liệu ổn định và chất lượng đồng đều.

Đây là một vấn đề đáng lưu ý khi triển khai chuyển đổi số trong nông nghiệp. Một sản phẩm có thể được đưa lên nhiều sàn thương mại điện tử, được quảng bá rộng rãi trên mạng xã hội, nhưng nếu nguồn hàng không ổn định thì rất khó duy trì thị trường.

Với tiêu Tiên Phước, doanh nghiệp mong muốn được hỗ trợ đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, nền tảng bán hàng trực tuyến; xây dựng hình ảnh, video, câu chuyện sản phẩm; ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc và quảng bá Chỉ dẫn địa lý, OCOP.

Điều doanh nghiệp hướng đến không chỉ là bán được nhiều hạt tiêu hơn. Khi người tiêu dùng ở các tỉnh, thành mua sản phẩm tiêu Tiên Phước, họ có thể biết thêm về vùng đất, con người và những giá trị đặc trưng của Tiên Phước.

Ông Ký nhận định, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa sản phẩm lên mạng để bán hàng, mà còn là cách kể câu chuyện về sản phẩm và quảng bá hình ảnh quê hương đến người tiêu dùng ở nhiều nơi.

Có thể thấy rằng, những kiến nghị của người dân tại hội thảo đặt ra yêu cầu về cách triển khai chuyển đổi số trong kinh tế vườn, kinh tế trang trại. Không phải cơ sở sản xuất nào cũng bắt đầu từ cùng một điểm.

Có nơi cần dữ liệu; có nơi cần công nghệ; có nơi cần thị trường; nhưng cũng có nơi đang thiếu chính yếu tố đầu tiên của chuỗi sản xuất là giống và vùng nguyên liệu. Vì vậy, để chuyển đổi số tạo thêm động lực cho tăng trưởng, việc hỗ trợ cần bám sát từng mô hình, từng nhóm sản phẩm và từng khâu của chuỗi giá trị.

Đối với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại, những ý kiến từ cơ sở tại hội thảo cho thấy dư địa còn lớn. Nhưng để biến dư địa thành kết quả, chuyển đổi số cần được triển khai từ những việc cụ thể, sát với nhu cầu của người sản xuất.

THU NGÂN