Về “làng tổ cãi” chiêm bái đình thờ gần 600 năm tuổi

Theo sử liệu, danh xưng “làng tổ cãi” bắt nguồn từ những câu chuyện lịch sử gắn với tinh thần thẳng thắn, chính trực của người dân Hương Quế. Dưới thời vua Tương Dực, Thượng tể Nguyễn Văn Lang đã dâng lên nhà vua bản điều trần “Bình trị” gồm 14 điều nhằm chấn hưng đất nước, cứu dân khỏi cảnh lầm than. Tuy nhiên, những lời can gián ấy không được chấp nhận, thậm chí bị cho là “cãi vua”. Biết không thể khuyên can được nhà vua, ông đã xin triều đình cấp đất, đưa người dân vào phương Nam khai khẩn vùng đất mới, hình thành nên làng Hương Ly, tiền thân của làng Hương Quế ngày nay.

Đến năm 1908, trong phong trào Trung Kỳ dân biến, ông Nguyễn Duân đại diện dân làng Hương Quế đã có cuộc tranh luận quyết liệt với Tổng đốc Quảng Nam Hồ Đắc Trung tại tỉnh thành La Qua. Tương truyền, vị Tổng đốc không thể bác lại những lập luận sắc bén của ông. Từ đó, cái tên “làng tổ cãi” càng được lưu truyền như một nét riêng của vùng đất giàu truyền thống hiếu học và trọng lẽ phải này.

Cùng với những câu chuyện làm nên danh xưng “làng tổ cãi” được lưu truyền qua nhiều thế hệ, đình thờ Tam vị tiền hiền với gần 600 năm tuổi là một trong những dấu tích tiêu biểu góp phần làm nên bề dày truyền thống của vùng đất Hương Quế.

Ngôi đình nằm cách Quốc lộ 1 khoảng 800m về phía Tây, thuộc thôn Hương Quế Đông xã Xuân Phú. Theo lời kể của các vị bô lão, đình thờ Tam vị tiền hiền ban đầu được xây dựng sau năm 1471 dưới thời vua Lê Thánh Tông. Trải qua chiến tranh và sự tàn phá của thời gian, ngôi đình đã phải di chuyển qua 5 địa điểm khác nhau trước khi được xây dựng kiên cố tại vị trí trung tâm làng vào năm 1960.

Ngôi đình này còn có tên gọi khác là đình thờ Tam tộc, nơi phụng thờ ba vị khai quốc công thần có công lập làng, gồm vị tướng Phạm Nhữ Tăng – Tổng chỉ huy quân đội triều Lê trong cuộc bình Chiêm năm 1471; tướng Trần Văn Chơn – Tổng chỉ huy thủy quân thời Trần Quý Khoáng và bậc tiền hiền Nguyễn Ngọc Thanh – con trai của Thượng tể Nguyễn Văn Lang.

Đến với đình thờ Tam vị tiền hiền, du khách sẽ có dịp chiêm ngưỡng kiến trúc đình làng cổ theo kiểu nhà ba gian truyền thống. Mái đình lợp ngói âm dương, bờ nóc trang trí lưỡng long chầu nguyệt, phía trước có bức bình phong, trụ cổng và sân đình rộng tạo nên không gian cổ kính, trang nghiêm.

Đặc biệt, nhiều nghi lễ truyền thống như lễ cúng thượng nêu, hạ nêu, lễ xuân kỳ và lễ thu tế vẫn được duy trì hằng năm. Những nghi lễ ấy không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của làng quê.

Được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào năm 2016, đình thờ Tam vị tiền hiền đến nay vẫn là niềm tự hào của người dân làng Hương Quế, đồng thời là địa chỉ giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về công lao mở mang bờ cõi, dựng xây quê hương của các bậc tiền nhân.

MAI NHI