Kinh tế vườn tạo sức bật vùng quê Tiên Phước

Từ vườn nhà đến sinh kế bền vững

Nhắc đến Tiên Phước là nhắc đến những khu vườn trung du đặc trưng với măng cụt, lòn bon, cau, hồ tiêu, bưởi da xanh, thanh trà... đan xen dưới những tán cây xanh mát. Đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng cùng địa hình bán sơn địa tạo nên một hệ sinh thái vườn riêng có, khiến vùng đất này từ lâu được ví như “Nam Bộ thu nhỏ”.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Tiên Phước được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Tiên Thọ, Tiên Phong, Tiên Mỹ và thị trấn Tiên Kỳ, có diện tích tự nhiên hơn 74,6km², dân số hơn 28.100 người. Trong hơn 6.563ha đất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm chiếm hơn 2.510ha, tạo dư địa lớn để phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại.

Phát triển kinh tế vườn tiếp tục được xã Tiên Phước xác định là mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng. Trên cơ sở đó, Tiên Phước tập trung vận động nhân dân cải tạo vườn tạp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng kém hiệu quả sang trồng các loại cây có hiệu quả kinh tế cao, tập trung vào mô hình phát triển các loại cây có lợi thế như măng cụt, sầu riêng, bưởi da xanh...

Đến tháng 6-2026, toàn xã có hơn 1.768ha kinh tế vườn, với 1.317 hộ sở hữu diện tích vườn từ 1.000m² trở lên; 136 vườn đạt tiêu chí vườn mẫu. Thu nhập bình quân từ kinh tế vườn, trang trại đạt khoảng 170 triệu đồng/ha, đóng góp khoảng 42% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của địa phương.

Giai đoạn 2021-2025, Tiên Phước hỗ trợ phát triển 370 mô hình, gồm 367 vườn và 3 trang trại, với tổng kinh phí hơn 15 tỷ đồng. Nguồn lực này được người dân sử dụng để cải tạo vườn tạp, đầu tư hệ thống tưới, chỉnh trang khuôn viên và chuyển sang các loại cây có giá trị cao.

Khu vườn rộng 5.000m² của ông Phạm Ngọc Lương, thôn Mỹ Thượng Tây, là một trong những mô hình như vậy. Trên diện tích này, ông trồng 60 cây măng cụt, 30 cây sầu riêng và 100 cây chuối.

Từ khoản hỗ trợ 30 triệu đồng theo Nghị quyết số 35/2021/NQ-HĐND của tỉnh Quảng Nam trước đây, gia đình ông đầu tư giếng nước và hệ thống tưới. Vườn được canh tác theo hướng hữu cơ, ưu tiên phân chuồng và chế phẩm sinh học. Măng cụt, sầu riêng, chuối mang lại nguồn thu hơn 100 triệu đồng mỗi năm. Riêng măng cụt có thời điểm bán được giá tới 150.000 đồng/kg. Điều ông và các hộ dân ở đây kỳ vọng không chỉ là đầu ra nông sản mà còn là cơ hội đón khách đến tham quan, trải nghiệm khu vườn, qua đó tạo thêm nguồn thu cho người làm vườn.

Cơ cấu cây trồng ở Tiên Phước hiện khá đa dạng. Măng cụt có diện tích lớn nhất với 248ha, cau 169ha, lòn bon 109ha, bưởi da xanh 49ha, sầu riêng 31ha và hồ tiêu 26,5ha. Trong đó, hồ tiêu Tiên Phước đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Cùng với mở rộng diện tích, cách làm vườn cũng thay đổi. Người dân chú trọng hơn đến giống cây, kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh; áp dụng tưới nhỏ giọt, phun mưa, nhà lưới, canh tác hữu cơ và sản xuất tuần hoàn. Việc chuyển từ khu vườn tự cung, tự cấp sang sản xuất có đầu tư, tính toán thị trường đang giúp tăng giá trị trên cùng một diện tích.

Từ kinh tế vườn hộ, kinh tế trang trại cũng từng bước được hình thành. Toàn xã hiện có 3 trang trại được hỗ trợ theo các cơ chế, chính sách trong giai đoạn 2021-2025, gồm trang trại của ông Dương Thái Xuân Tuấn tại thôn Địch Tây; ông Mai Duy Vũ và bà Nguyễn Thị Ngọc Thọ tại thôn Tiên Phú Đông. Đây là kết quả của quá trình chuyển dần từ sản xuất nhỏ lẻ sang đầu tư có quy mô, gắn cải tạo vườn với phát triển cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế. Các mô hình bước đầu khai thác hiệu quả lợi thế đất đai, tạo thêm việc làm, nâng thu nhập cho hộ dân và mở ra hướng phát triển kinh tế vườn theo hướng hàng hóa, bền vững hơn.

Một số mô hình vườn, trang trại tiêu biểu, có tiềm năng khai thác kinh tế vườn gắn với du lịch sinh thái, đủ điều kiện đón khách tham quan, trải nghiệm và các hộ tại khu vực được xác định có nhiều lợi thế phát triển du lịch sinh thái cộng đồng nhờ cảnh quan tự nhiên gắn với hệ sinh thái vườn đặc trưng xứ Tiên.

Chủ tịch UBND xã Tiên Phước Nguyễn Hùng Anh cho biết, địa phương chú trọng tuyên truyền, vận động người dân phát triển kinh tế vườn, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa nông hộ với hợp tác xã. Qua đó, một số vùng sản xuất tập trung đã hình thành, tạo điều kiện nâng hiệu quả sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Mở thêm giá trị từ du lịch sinh thái

Điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển kinh tế vườn ở Tiên Phước là địa phương không chỉ hướng đến giá trị nông sản, mà từng bước tính toán khai thác giá trị cảnh quan, văn hóa và trải nghiệm từ chính những khu vườn.

Trên địa bàn hiện còn lưu giữ một số nhà cổ, nghề truyền thống gắn với đời sống sản xuất vườn. Những khu vực như Hố Quờn, Đồng Cây Dừa, Ao Cá có cảnh quan tự nhiên đẹp, hệ sinh thái vườn đặc trưng, được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Một số mô hình vườn đã có điều kiện đón khách tham quan, trải nghiệm như vườn của ông Phạm Ngọc Lương ở thôn Tiên Mỹ, ông Ngô Minh Hòa tại thôn Trà Lai, ông Thái Nguyên Khoa tại thôn Hữu Lâm. Đây được xem là những hạt nhân để Tiên Phước từng bước hình thành các sản phẩm du lịch dựa trên không gian vườn, qua đó gia tăng nguồn thu thay vì chỉ phụ thuộc vào bán nông sản.

Từ những kết quả đã đạt được, địa phương xác định kinh tế vườn, kinh tế trang trại tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp và là một trong những giải pháp để tạo thêm động lực tăng trưởng trong những năm tới.

Chủ tịch UBND xã Tiên Phước Nguyễn Hùng Anh cho biết, tháng 7-2026, UBND xã đã ban hành Đề án phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế vườn, kinh tế trang trại gắn với du lịch sinh thái trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.

Theo đó, đến năm 2030, Tiên Phước đặt mục tiêu nâng giá trị thu nhập bình quân từ kinh tế vườn, kinh tế trang trại lên khoảng 200 triệu đồng/ha, chiếm khoảng 50% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp; nâng diện tích vườn lên 2.200ha; xây dựng ít nhất 200 vườn mẫu gắn xếp hạng sao và phát triển thêm 5 trang trại đạt tiêu chí.

Tiên Phước cũng đặt mục tiêu phát triển thêm khoảng 20 sản phẩm OCOP, nâng tổng số lên khoảng 38 sản phẩm; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiêu thụ, đưa ít nhất 15 sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.

Từ diện tích hơn 1.700ha vườn hiện có, hàng trăm mô hình đã được đầu tư và hệ thống cây đặc sản mang dấu ấn riêng. Kinh tế vườn đang dần vượt khỏi phạm vi sản xuất nhỏ lẻ của từng hộ gia đình để trở thành một hướng phát triển kinh tế quan trọng của Tiên Phước. Việc tiếp tục nâng giá trị trên từng đơn vị diện tích, xây dựng thương hiệu nông sản và kết nối những khu vườn với du lịch sinh thái được kỳ vọng sẽ giúp vùng trung du này khai thác tốt hơn lợi thế vốn có, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Chủ tịch UBND xã Tiên Phước Nguyễn Hùng Anh cho biết, từ hiệu quả thực tế, địa phương kỳ vọng kinh tế vườn, trang trại gắn với du lịch sinh thái sẽ là điểm nhấn để thu hút khách tham quan trong nước và quốc tế. Theo đó, thời gian qua, chính quyền địa phương đã tuyên truyền, vận động, hỗ trợ kinh phí để các hộ dân đầu tư bờ đá, chỉnh trang vườn nhà, lối đi, cổng ngõ… để gắn kết với kinh tế vườn, phát triển du lịch.

Trong chuyến làm việc của lãnh đạo UBND thành phố với 4 xã khu vực Tiên Phước, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu đánh giá khu vực này có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp giá trị cao. Các địa phương cần khai thác lợi thế hơn 500 vườn sinh thái hiện có, xây dựng sản phẩm đặc trưng, từng bước hình thành thương hiệu “Vườn sinh thái Đà Nẵng”; đồng thời lựa chọn những cây trồng đặc hữu, có lợi thế cạnh tranh để phát triển thành sản phẩm chủ lực.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu yêu cầu các địa phương chủ động xây dựng dự án, tranh thủ nguồn lực đầu tư; tăng liên kết, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu thụ. Về lâu dài, việc nghiên cứu tuyến giao thông kết nối khu vực phía Tây cao tốc theo trục Bắc - Nam cũng được đặt ra nhằm mở thêm không gian phát triển vùng nguyên liệu cây trồng, dược liệu và kinh tế vùng trung du.

Từ lợi thế vườn cây đặc sản, Tiên Phước đang chuyển dần từ phát triển theo quy mô hộ sang tổ chức sản xuất có liên kết, nâng chất lượng và giá trị sản phẩm. Khi nông sản được gắn với thương hiệu, thị trường và trải nghiệm du lịch, mỗi khu vườn không chỉ tạo nguồn thu từ cây trái mà còn có thể trở thành một sản phẩm kinh tế của vùng trung du.

MAI CHI