Định hình Trung tâm công nghiệp dược liệu, lấy Sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực

Hình thành hệ sinh thái công nghiệp dược liệu

Theo Đề án Phát triển và hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu với Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực vừa được UBND thành phố vừa ban hành, mục tiêu tổng quát là đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia, trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và giao dịch dược liệu hàng đầu Việt Nam; đồng thời hướng đến trung tâm sản xuất sản phẩm dược liệu chất lượng cao của khu vực châu Á và trung tâm du lịch dược liệu, chăm sóc sức khỏe quốc tế.

Với định hướng lấy Sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực, khoa học công nghệ làm nền tảng, doanh nghiệp làm động lực và người dân là chủ thể tham gia chuỗi giá trị, Đề án kỳ vọng tạo dựng ngành công nghiệp dược liệu có sức cạnh tranh cao, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế xanh và phát triển bền vững của thành phố. Xa hơn, đây là cơ sở để từng bước đưa Sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu dược liệu quốc gia có giá trị quốc tế, góp phần khẳng định vị thế của dược liệu Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Đề án xác định mô hình phát triển “1 trung tâm – 3 vùng động lực – 5 phân khu chức năng”, bảo đảm liên kết toàn bộ chuỗi giá trị từ bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu, chế biến, nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, thương mại hóa đến xuất khẩu và du lịch dược liệu.

Trong đó, trung tâm điều phối chiến lược dự kiến đặt tại khu vực đô thị trung tâm Đà Nẵng, giữ vai trò kết nối đầu tư, điều phối liên ngành, hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, quản lý chất lượng và xúc tiến thương mại quốc tế.

Ba vùng động lực gồm vùng nguyên liệu Sâm Ngọc Linh và dược liệu đặc hữu; vùng công nghiệp chế biến dược liệu; vùng thương mại – nghiên cứu – dịch vụ. Các vùng được tổ chức theo hướng bổ trợ lẫn nhau, kết nối khu vực miền núi với không gian công nghiệp, nghiên cứu và dịch vụ đô thị.

Năm phân khu chức năng gồm bảo tồn nguồn gen và giống dược liệu; vùng nguyên liệu; công nghiệp chế biến; nghiên cứu – kiểm nghiệm; thương mại – du lịch – dịch vụ. Mô hình này hướng đến hình thành một hệ sinh thái công nghiệp dược liệu hoàn chỉnh, khắc phục tình trạng sản xuất phân tán, thiếu liên kết và giá trị gia tăng còn hạn chế.

Phát triển vùng nguyên liệu, đẩy mạnh chế biến sâu

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đề án là mở rộng vùng nguyên liệu gắn với chuẩn hóa chất lượng, bảo tồn nguồn gen và phát triển bền vững.

Theo quy hoạch vùng bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh giai đoạn 2018 -2025, định hướng đến năm 2030, tổng diện tích quy hoạch là 17.000 ha, trong đó 2.000 ha quy hoạch bảo tồn ở đai cao từ 2.000 m trở lên và 15.000 ha quy hoạch phát triển ở đai cao từ 1.200 - 2.000 m, tập trung tại các xã Trà Linh, Trà Leng, Trà Tập, Nam Trà My và Trà Vân.

Trên địa bàn thành phố đã có hơn 10 doanh nghiệp thu mua, chế biến Sâm Ngọc Linh và bước đầu hình thành nhiều sản phẩm thương mại. Tuy nhiên, lượng nguyên liệu được các doanh nghiệp tiêu thụ ít; sản phẩm chưa đa dạng, tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế. Đây là những điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ để khai thác hiệu quả tiềm năng của loại dược liệu đặc hữu này.

Đề án định hướng hình thành khu công nghiệp dược liệu chuyên biệt, thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực dược phẩm, công nghệ sinh học và chế biến sâu. Các nhà máy đạt chuẩn GMP quốc tế, cơ sở chiết xuất hoạt chất, tinh chế, bào chế thuốc, sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm sinh học và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có giá trị gia tăng cao sẽ là những cấu phần quan trọng của Trung tâm.

Song song đó, thành phố chú trọng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh nghiên cứu hoạt chất, công nghệ nhân giống, nuôi cấy mô, công nghệ gen, công nghệ nano và công nghệ sinh học phân tử. Đề án định hướng hình thành Viện nghiên cứu sâm và dược liệu, cơ quan kiểm nghiệm dược liệu và Sâm Ngọc Linh cấp quốc gia, cùng Trung tâm đổi mới sáng tạo dược liệu.

Cùng với nâng cao năng lực nghiên cứu và chế biến, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng được xác định là yêu cầu quan trọng. Hệ thống mã số vùng trồng, cơ sở dữ liệu số hóa dược liệu, công nghệ xác thực ADN và các giải pháp quản lý chuỗi cung ứng sẽ góp phần minh bạch thị trường, hạn chế hàng giả, hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi người trồng và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Để tạo động lực phát triển Trung tâm công nghiệp dược liệu gắn với Sâm Ngọc Linh và hình thành hệ sinh thái công nghiệp sinh học hiện đại, Đề án đề xuất áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư ở mức cao nhất theo quy định của pháp luật hiện hành, đồng thời nghiên cứu, đề xuất Quốc hội và Chính phủ cho phép thành phố Đà Nẵng được áp dụng các cơ chế đặc thù, vượt trội đối với lĩnh vực công nghiệp dược liệu, tương xứng với vai trò là trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia.

Chính sách thu hút đầu tư được xây dựng theo hướng cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp dược liệu tiên tiến trong khu vực, bảo đảm môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi, ổn định và hấp dẫn đối với các nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước.

Đề án ưu tiên áp dụng chính sách miễn, giảm tiền thuê đất, tiền thuê hạ tầng khu công nghiệp và các khoản phí liên quan trong thời gian đầu đối với các dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ sinh học, chế biến sâu dược liệu, sản xuất thuốc từ dược liệu, nguyên liệu dược, mỹ phẩm sinh học, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Gắn phát triển dược liệu với kinh tế xanh, sinh kế miền núi

Đến năm 2030, Đề án đặt mục tiêu hình thành nền tảng cơ bản của Trung tâm công nghiệp dược liệu; chuẩn hóa vùng nguyên liệu, triển khai các dự án hạ tầng ưu tiên, nâng cao năng lực nghiên cứu, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc, đồng thời thu hút nhà đầu tư chiến lược. Tầm nhìn đến năm 2045, Đà Nẵng phấn đấu trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu có vị thế trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Đề án không chỉ hướng đến phát triển công nghiệp chế biến mà còn đặt mục tiêu kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Trong đó, phát triển dược liệu dưới tán rừng được xác định là hướng đi quan trọng nhằm gia tăng giá trị kinh tế của rừng, tạo động lực bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực miền núi phía Tây thành phố.

Bên cạnh Sâm Ngọc Linh, các loại dược liệu có giá trị như đảng sâm, sa nhân, ba kích, quế Trà My, giảo cổ lam, lan kim tuyến và các cây dược liệu bản địa khác sẽ được ưu tiên phát triển. Việc tổ chức vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn GACP-WHO, thúc đẩy sản xuất hữu cơ và tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã với doanh nghiệp sẽ góp phần ổn định đầu ra, nâng cao thu nhập và hình thành chuỗi cung ứng bền vững.

Đề án định hướng phát triển hệ sinh thái thương mại, logistics và du lịch dược liệu. Thành phố sẽ từng bước hình thành sàn giao dịch dược liệu, trung tâm xúc tiến thương mại, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường xuất khẩu. Các thị trường trọng điểm được định hướng gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ.

Lợi thế về cảng biển, sân bay quốc tế, hệ thống logistics và hạ tầng du lịch sẽ tạo điều kiện để Đà Nẵng kết nối hoạt động sản xuất, nghiên cứu, thương mại với các sản phẩm du lịch dược liệu, du lịch sức khỏe, nghỉ dưỡng phục hồi và chăm sóc sức khỏe cao cấp. Qua đó, giá trị của Sâm Ngọc Linh, dược liệu không chỉ được nâng lên từ sản phẩm nguyên liệu mà còn được mở rộng thông qua công nghiệp chế biến, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, giai đoạn 2026–2030 được xác định là giai đoạn hình thành nền tảng, tập trung hoàn thiện quy hoạch, cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng chiến lược, phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực nghiên cứu và thu hút đầu tư. Giai đoạn 2031–2045 hướng đến phát triển mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng và quốc tế hóa chuỗi giá trị, thương hiệu và thị trường.

Để bảo đảm sự chỉ đạo tập trung, thống nhất và hiệu quả trong quá trình triển khai Đề án phát triển Trung tâm công nghiệp dược liệu gắn với Sâm Ngọc Linh, cần thành lập Ban Chỉ đạo cấp thành phố do lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố phụ trách lĩnh vực làm Trưởng Ban.

Ban Chỉ đạo có nhiệm vụ tham mưu, chỉ đạo, điều phối liên ngành, giám sát tiến độ thực hiện các nhiệm vụ, dự án trọng điểm của Đề án; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện; đồng thời đề xuất các cơ chế, chính sách cần thiết nhằm bảo đảm đạt được các mục tiêu đã đề ra.

Các Phó Trưởng Ban gồm lãnh đạo Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương và Sở Khoa học và Công nghệ. Thành viên Ban Chỉ đạo bao gồm đại diện các sở, ban, ngành, cơ quan và đơn vị liên quan.

Ban Chỉ đạo hoạt động theo cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm sự kết nối hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư nhằm huy động tối đa các nguồn lực cho sự phát triển của Trung tâm công nghiệp dược liệu.

BẢO TRÂN