Nghị quyết 80-NQ/TW: Mở không gian phát triển mới cho điện ảnh Việt Nam

Mở lối cho công nghiệp điện ảnh

Điện ảnh Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt mới khi Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới xác lập tư duy phát triển văn hóa theo hướng toàn diện, đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội.

Không chỉ là một định hướng chiến lược, nghị quyết còn được các tổ chức, cá nhân kỳ vọng sẽ tạo cú hích để điện ảnh chuyển mình mạnh mẽ, từ lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật trở thành một ngành công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia.

Theo nhà văn Châu La Việt, Nghị quyết 80-NQ/TW không đơn thuần là một văn bản định hướng mà là "luồng sáng" mở ra bước chuyển căn bản về tư duy phát triển văn hóa.

Lần đầu tiên, văn hóa được nhìn nhận không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh và động lực trực tiếp cho phát triển bền vững. Đối với điện ảnh, đây là tiền đề quan trọng để chuyển từ tư duy bao cấp sang tư duy thị trường, xây dựng một ngành công nghiệp văn hóa vận hành theo quy luật kinh tế nhưng vẫn giữ gìn bản sắc dân tộc.

Từ góc nhìn của một người cầm bút nhiều năm gắn bó với điện ảnh, nhà văn Châu La Việt cho rằng, nếu không có thị trường thì không thể hình thành công nghiệp văn hóa. Một bộ phim chỉ thực sự hoàn thành sứ mệnh khi đến được với công chúng, tạo nguồn thu để tái đầu tư cho những tác phẩm tiếp theo.

Theo ông, việc đưa điện ảnh ra khỏi tư duy "tài sản tĩnh" để trở thành "dòng vốn động" chính là chìa khóa để xây dựng một nền điện ảnh phát triển bền vững. Những chuyển biến tích cực của thị trường điện ảnh thời gian qua phần nào cho thấy tiềm năng của hướng đi này.

Dẫn số liệu thống kê của Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, nhà văn Châu La Việt cho biết doanh thu phòng vé năm 2025 tăng 27%, thị phần phim Việt đạt 62%, cao hơn nhiều so với mức khoảng 30% của những năm trước.

Theo ông, những con số ấy khẳng định khán giả Việt không quay lưng với phim Việt; điều họ cần là những tác phẩm có chất lượng và một thị trường vận hành đúng quy luật.

Tuy nhiên, theo nhà văn Châu La Việt, để những kết quả đó không chỉ là hiện tượng nhất thời, điều quan trọng là phải sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế.

Ông cho rằng cơ chế hợp tác công - tư (PPP) cần được hoàn thiện để kết hợp hiệu quả giữa nguồn lực Nhà nước và khu vực tư nhân, tạo ra một "sân chơi chung" minh bạch cho ngành điện ảnh.

Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò đầu tư vào những giá trị cốt lõi như phim lịch sử, sử thi, nghệ thuật; xây dựng hệ thống lưu trữ, bảo tồn, các quỹ hỗ trợ và thiết chế điện ảnh quốc gia.

Trong khi đó, khu vực tư nhân phát huy lợi thế về quản trị, công nghệ, phát hành và khả năng tiếp cận thị trường, đưa tác phẩm đến với đông đảo công chúng.

Cách tiếp cận này được xem là phù hợp với mục tiêu Nghị quyết 80-NQ/TW đặt ra, khi văn hóa vừa phải bảo tồn các giá trị cốt lõi, vừa trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Không chỉ tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật, điện ảnh còn có thể lan tỏa hình ảnh đất nước, kích thích du lịch, dịch vụ, quảng bá thương hiệu quốc gia và nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam.

Những năm gần đây, Đà Nẵng đang từng bước hiện thực hóa tinh thần ấy thông qua việc xây dựng Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) trở thành diễn đàn kết nối các nhà làm phim, nhà đầu tư, chuyên gia điện ảnh trong nước và quốc tế.

Không chỉ là nơi giới thiệu các tác phẩm điện ảnh, DANAFF còn góp phần quảng bá bối cảnh quay, thúc đẩy hợp tác sản xuất và mở rộng cơ hội đưa hình ảnh Đà Nẵng nói riêng, Việt Nam nói chung đến với bạn bè quốc tế.

Đây cũng là một trong những nền tảng để thành phố phát triển công nghiệp văn hóa theo định hướng của Nghị quyết 80-NQ/TW.

Nâng cao sức mạnh mềm quốc gia

Nếu Nghị quyết 80-NQ/TW mở ra tư duy mới về phát triển văn hóa thì với điện ảnh, điều quan trọng là tạo dựng một hệ sinh thái đủ mạnh để những chủ trương ấy sớm đi vào thực tiễn.

Từ góc nhìn của các nhà làm nghề, bên cạnh tài năng sáng tạo, điện ảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi cơ chế, chính sách và nguồn lực từng bước được hoàn thiện theo hướng phù hợp với đặc thù của ngành công nghiệp văn hóa.

Theo đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, điện ảnh là lĩnh vực có tốc độ thay đổi rất nhanh, từ công nghệ, phương thức sản xuất đến thị trường phát hành. Vì vậy, cơ chế cũng cần được đổi mới để đồng hành cùng sự phát triển của ngành.

Ông cho rằng, một hành lang pháp lý linh hoạt sẽ tạo điều kiện để các nguồn lực Nhà nước và xã hội cùng tham gia đầu tư, hình thành những tác phẩm có quy mô, chất lượng cao, đồng thời mở rộng khả năng cạnh tranh của điện ảnh Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đặc biệt kỳ vọng tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW sẽ được cụ thể hóa bằng những chính sách đặc thù dành cho điện ảnh. Trong đó, việc phát huy hiệu quả cơ chế hợp tác công - tư, xây dựng Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh, mở rộng cơ hội phát hành đối với các tác phẩm được Nhà nước đầu tư hay tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội cho những dự án phim lớn sẽ góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị của ngành điện ảnh, từ sáng tạo, sản xuất đến phát hành và quảng bá.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên dẫn mô hình phát triển điện ảnh của Malaysia với nhiều chính sách hỗ trợ đồng bộ về tài chính, hậu kỳ, quảng bá và phát hành.

Theo ông, đây là những kinh nghiệm đáng tham khảo để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát triển công nghiệp điện ảnh, tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh của điện ảnh quốc gia.

Song hành với yêu cầu đổi mới cơ chế là việc giữ gìn bản sắc văn hóa trong quá trình phát triển. Theo nhà báo Đoàn Minh Tuấn, quá trình chuyển từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường đã mang đến nhiều thay đổi tích cực cho điện ảnh Việt Nam.

Đề tài sáng tác ngày càng đa dạng, kỹ thuật làm phim từng bước tiệm cận trình độ quốc tế, nhiều nhà làm phim trẻ mạnh dạn thử nghiệm ngôn ngữ điện ảnh mới, góp phần đưa điện ảnh Việt Nam hội nhập sâu hơn với khu vực và thế giới.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng cùng với việc phát triển thị trường, điện ảnh cần tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị văn hóa và chiều sâu nghệ thuật để tạo nên bản sắc riêng. Một nền điện ảnh mạnh không chỉ được đo bằng doanh thu phòng vé mà còn được khẳng định bằng những tác phẩm có sức sống lâu bền, phản ánh chân thực đời sống, khơi gợi khát vọng vươn lên của con người và góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết 80-NQ/TW khi xác định phát triển văn hóa phải gắn với xây dựng con người Việt Nam và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Ở góc độ giá trị nhân văn của điện ảnh, NSND Huỳnh Hùng cho rằng những năm gần đây, bên cạnh các tác phẩm về chiến tranh cách mạng, điện ảnh Việt Nam đã dành nhiều sự quan tâm hơn đến chủ đề hòa giải, hòa hợp dân tộc.

Nhiều bộ phim không chỉ tái hiện những lát cắt của lịch sử mà còn lan tỏa tinh thần bao dung, khát vọng khép lại quá khứ để cùng hướng tới tương lai. Theo ông, đó chính là một trong những giá trị bền vững của điện ảnh Việt Nam, góp phần vun đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn phát triển mới.

Những góc nhìn từ các chuyên gia cho thấy, Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ mở ra định hướng phát triển mới cho văn hóa mà còn tạo thêm động lực để điện ảnh Việt Nam khẳng định vị thế trong hệ sinh thái các ngành công nghiệp văn hóa.

Khi cơ chế ngày càng hoàn thiện, nguồn lực được khơi thông và bản sắc văn hóa tiếp tục được gìn giữ, điện ảnh sẽ có thêm điều kiện để vừa chinh phục khán giả trong nước, vừa đưa những câu chuyện Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Đối với Đà Nẵng, việc duy trì và nâng tầm Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) không chỉ góp phần xây dựng thương hiệu của một sự kiện điện ảnh quốc tế, mà còn tạo diễn đàn kết nối các nhà quản lý, nhà làm phim, doanh nghiệp và chuyên gia trong, ngoài nước.

Đây là nền tảng quan trọng để thành phố từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, qua đó quảng bá hình ảnh, con người và bản sắc văn hóa Đà Nẵng thông qua ngôn ngữ điện ảnh.

THANH HẢI - MAI CHI