Phân cấp mạnh, tháo gỡ cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Dự điểm cầu thành phố có Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành uỷ, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội đơn vị thành phố Lê Ngọc Quang; Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu.

Phiên họp rà soát tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW sau phiên họp lần thứ 3-2026 và thảo luận các giải pháp thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, tiếp tục đẩy mạnh triển khai, bảo đảm tiến độ và chất lượng các nhiệm vụ theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương.

Thủ tướng Lê Minh Hưng ghi nhận những kết quả trong công tác triển khai các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thời gian qua. Theo Thủ tướng, cách thức tổ chức thực hiện và nội dung trọng tâm có nhiều chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn không ít nhiệm vụ chậm tiến độ so với yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Thủ tướng yêu cầu các đại biểu tập trung thảo luận các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, làm rõ những “điểm nghẽn” trong quá trình triển khai.

Tại phiên họp, báo cáo về tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW cho thấy, sau khi Nghị quyết được ban hành, Chính phủ đã chỉ đạo mạnh mẽ về hoàn thiện thể chế, chính sách, các cấp có thẩm quyền đã ban hành 06 Luật, 05 Nghị định, 03 Nghị quyết, 03 Quyết định và nhiều văn bản nhằm khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng để triển khai hiệu quả.

Thay đổi quan trọng sau Nghị quyết 57 là sự chuyển biến trong tư duy xây dựng chính sách. Thể chế không chỉ được xem là công cụ quản lý mà đang trở thành một lợi thế cạnh tranh để tạo không gian phát triển cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các bộ, ngành đã chủ động nghiên cứu, đề xuất cơ chế thử nghiệm đối với các công nghệ mới, mô hình kinh tế mới; tập trung tháo gỡ những rào cản trong chuyển giao công nghệ lõi, phát triển hạ tầng năng lượng, y tế chuyên sâu, quản lý hạ tầng và nhiều lĩnh vực quan trọng khác.

Cùng với đổi mới thể chế, định hướng nghiên cứu khoa học công nghệ cũng có sự thay đổi rõ nét. Hoạt động nghiên cứu đang từng bước chuyển từ thiên về hàn lâm sang hướng làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và tạo ra sản phẩm có khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Nguồn lực đầu tư được định hướng tập trung hơn cho các lĩnh vực mũi nhọn; cơ chế hợp tác công - tư trong nghiên cứu được chú trọng; các tổ chức khoa học công nghệ công lập, trường đại học được tạo điều kiện tham gia thành lập doanh nghiệp, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Kết luận phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng đánh giá các nhiệm vụ cơ bản đang bám sát lộ trình đề ra, nhiều vướng mắc tồn đọng đã được xử lý bước đầu.

Hạ tầng Chính phủ số tiếp tục được hoàn thiện; hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm được nâng cấp; công tác làm sạch, kết nối dữ liệu với Trung tâm dữ liệu quốc gia được đẩy mạnh.

Tuy nhiên, Thủ tướng chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế cần sớm khắc phục. Theo đó, hiệu quả đầu ra của các chương trình khoa học công nghệ chưa rõ nét, chưa đóng góp tương xứng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.

Công tác phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương còn thiếu chặt chẽ; vẫn tồn tại tâm lý trông chờ, né tránh trách nhiệm ở một số nơi.

Hệ thống hạ tầng nghiên cứu còn phân tán, thiếu tính hiện đại và chưa có kiến trúc tổng thể bảo đảm tính liên thông, đồng bộ. Nhiều sản phẩm chiến lược chưa tạo được đột phá thực chất; cơ chế thu hút viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tham gia thiếu cụ thể. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế trong khi tiến độ giải ngân vốn đầu tư công cho lĩnh vực khoa học công nghệ vẫn thấp.

Thủ tướng yêu cầu người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện đối với kết quả triển khai nhiệm vụ tại đơn vị mình.

Về định hướng triển khai, Thủ tướng yêu cầu phân định rõ vai trò giữa các cấp. Trong đó, Trung ương tập trung vào công nghệ chiến lược và hạ tầng lõi; cấp vùng phát triển các chuỗi giá trị liên kết; địa phương tập trung xây dựng các sản phẩm đặc trưng có lợi thế cạnh tranh.

Thủ tướng khẳng định quan điểm lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn và cơ chế chia sẻ rủi ro, trong khi doanh nghiệp cùng các viện nghiên cứu là lực lượng chủ đạo trong nghiên cứu, sáng tạo và đưa sản phẩm ra thị trường.

Về cơ chế tài chính, Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến định giá tài sản trí tuệ, cơ chế khoán chi và mua sắm sản phẩm công nghệ mới. Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền tự chủ cho các bộ, ngành theo cơ chế hậu kiểm nhằm tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Đối với các địa phương, Thủ tướng yêu cầu rà soát, lựa chọn các nhiệm vụ khoa học công nghệ phù hợp với lợi thế thực tiễn; gửi báo cáo về các sản phẩm có khả năng thương mại hóa cao cho Bộ Khoa học và Công nghệ trước ngày 15-7-2026.

Mỗi địa phương phải lựa chọn ít nhất một sản phẩm trọng điểm trong năm 2026 để tập trung phát triển, đồng thời xác định rõ cơ quan đầu mối, doanh nghiệp tham gia và chỉ tiêu đóng góp kinh tế cụ thể.

BẢO TRÂN