Các tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu

Bão và áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Theo các báo cáo khí tượng trong hai quy hoạch, khu vực ven biển từ Liên Chiểu – Sơn Trà – Ngũ Hành Sơn đến Hội An, Điện Bàn, Duy Xuyên thường chịu tác động mạnh nhất của gió bão và nước dâng do bão.

Biến đổi khí hậu làm tăng xu hướng bão mạnh và rất mạnh, kèm theo sóng lớn và xâm thực bờ biển. Các khu đô thị – du lịch ven biển, cảng biển Tiên Sa – Liên Chiểu – Kỳ Hà, Cù Lao Chàm và các tuyến đường ven biển có mức độ rủi ro rất cao. Bão cũng là nguyên nhân kích hoạt trượt lở đất ở miền núi và lũ quét tại địa bàn phía Tây của tỉnh Quảng Nam cũ (khu vực Tây Giang, Nam Giang, Phước Sơn).

Mưa lớn cực đoan: Theo kịch bản RCP4.5, lượng mưa 1 ngày và 5 ngày lớn nhất tăng đáng kể; tại Đà Nẵng, mưa 1 ngày tăng 30-60%, mưa 5 ngày tăng 40- 60%, gây áp lực lớn cho tiêu thoát và an toàn công trình thủy lợi.

Nguy cơ ngập lụt

Ngập lụt là nguy cơ thiên tai nghiêm trọng nhất trên toàn địa bàn thành phố Đà Nẵng sau sáp nhập, tập trung chủ yếu tại lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn. Vùng hạ du các sông này, bao gồm Đại Lộc, Điện Bàn, Hội An, Duy Xuyên và Nông Sơn, thường xuyên chịu ngập sâu 1–3 m trong các trận lũ lớn, đặc biệt khi lũ thượng nguồn trùng với triều cường gây dâng nước nhanh và lan rộng.

Trong khu vực Đà Nẵng cũ, các khu vực Hòa Vang, Cẩm Lệ, Thanh Khê và Liên Chiểu vẫn xảy ra ngập cục bộ do mưa lớn vượt khả năng tiêu thoát, nhất là khi mực nước biển dâng. Tại khu vực Quảng Nam trước khi sáp nhập, các phường Minh An, Cẩm Kim, Cẩm Châu (Hội An) và vùng ven sông Thu Bồn – Trường Giang thường chịu ngập sâu và kéo dài. Bên cạnh đó, lũ quét là nguy cơ bổ sung tại các huyện miền núi như Tây Giang, Nam Giang và Phước Sơn, nơi có địa hình dốc và lượng mưa lớn (3.000–4.000 mm/năm), gây hư hỏng hạ tầng và gián đoạn kết nối giữa miền núi, trung du và đồng bằng.

Nguy cơ sạt lở

Sạt lở đất, sạt lở bờ sông và xói lở bờ biển là những thiên tai điển hình trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và khu vực Quảng Nam (trước sáp nhập). Khu vực miền núi phía Tây (Tây Giang, Nam Giang, Đông Giang, Phước Sơn) có nguy cơ sạt lở và trượt lở sườn núi rất cao do địa hình dốc, địa chất phong hóa mạnh và mưa lớn kéo dài, tập trung tại các lưu vực sông Bung, A Vương, Thanh, Tranh và dọc các tuyến giao thông, công trình thủy điện quan trọng. Sạt lở bờ sông xảy ra phổ biến tại các đoạn cong trên hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn – Bàn Thạch – Tam Kỳ – Trường Giang, gây mất đất sản xuất và đe dọa khu dân cư, hạ tầng ven sông, trong đó một số khu vực như Đại Lộc, Điện Bàn, Duy Xuyên và Tam Kỳ. Nhiệm vụ Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 được đánh giá ở mức nguy hiểm trung bình đến cao. Xói lở bờ biển diễn ra nghiêm trọng tại Cửa Đại, Duy Hải – Duy Nghĩa, ven biển Điện Bàn – Hội An và một số đoạn ven biển Đà Nẵng, với mức xâm thực có nơi đạt 10–50 m trong các năm thời tiết cực đoan.

Hạn hán và xâm nhập mặn

Hạn hán xuất hiện rõ rệt vào mùa khô tại hạ du sông Vu Gia – Thu Bồn và ven biển thành phố Đà Nẵng. Theo phân tích trong hai quy hoạch, dòng chảy trung bình mùa kiệt giảm 3–8%, riêng tháng kiệt nhất giảm đến 30%, dẫn đến thiếu nước ngọt tại nhiều khu vực. Việc giảm lưu lượng về Đà Nẵng do vận hành thủy điện (A Vương, Đắk Mi 4) làm gia tăng tình trạng khan hiếm nước và nguy cơ mặn xâm nhập sâu.

Nước biển dâng theo các kịch bản biến đổi khí hậu tiếp tục làm tăng rủi ro mặn hóa, ngập triều và sạt lở bờ biển. Các đô thị ven biển, khu du lịch và hạ tầng quan trọng như cảng biển, sân bay Chu Lai, đường ven biển và vùng nuôi trồng thủy sản đều bị ảnh hưởng.

Sóng lớn và nước biển dâng

Khu vực ven biển thành phố Đà Nẵng sau sáp nhập chịu tác động trực tiếp của chế độ sóng biển Biển Đông, đặc biệt trong mùa mưa bão và gió mùa Đông Bắc. Sóng lớn thường xuất hiện từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau, với cường độ tăng mạnh khi có bão, áp thấp nhiệt đới và gió mùa hoạt động mạnh. Tại các thời điểm cực đoan, sóng cao kết hợp với nước dâng do bão có thể gây xói lở bờ biển, phá hủy kết cấu bãi cát và ảnh hưởng đến các công trình ven biển.

Khu vực ven biển từ Liên Chiểu – Sơn Trà – Ngũ Hành Sơn đến Điện Bàn, Hội An và Duy Xuyên là những nơi chịu tác động mạnh của sóng lớn và biến động đường bờ. Một số đoạn bờ biển có xu hướng xói lở – bồi tụ không ổn định theo mùa, đặc biệt tại các khu vực cửa sông như Cửa Đại, cửa sông Hàn, cửa Cu Đê và vùng ven sông Trường Giang, nơi tương tác giữa sóng, dòng chảy và thủy triều diễn ra phức tạp. 

Hiện tượng nước biển dâng do bão và triều cường làm gia tăng nguy cơ ngập lụt tại các khu vực thấp ven biển và cửa sông. Khi xảy ra đồng thời lũ thượng nguồn và triều cường, mực nước có thể dâng cao nhanh, gây ngập sâu và kéo dài tại các khu vực đô thị ven sông và ven biển, ảnh hưởng trực tiếp đến hạ tầng kỹ thuật và khu dân cư.

Theo các kịch bản biến đổi khí hậu, mực nước biển tại khu vực miền Trung có xu hướng gia tăng theo thời gian, làm gia tăng nguy cơ ngập úng, xâm nhập mặn và xói lở bờ biển. Các khu vực đô thị ven biển, khu du lịch, hệ thống cảng biển (Tiên Sa, Liên Chiểu, Kỳ Hà), sân bay Chu Lai và các tuyến giao thông ven biển là những khu vực có mức độ rủi ro cao trước tác động của nước biển dâng và sóng lớn trong dài hạn.