Khai thác giá trị văn hóa trong phát triển kinh tế sáng tạo

Tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW đang được Đà Nẵng cụ thể hóa bằng Đề án “Đà Nẵng - Thành phố đổi mới sáng tạo” được UBND thành phố phê duyệt ngày 14-1-2025.

Đề án đặt mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành đô thị thông minh, sinh thái, bản sắc; đồng thời là trung tâm công nghệ cao, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của khu vực.

Đến năm 2030, thành phố hướng tới nâng tầm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đạt chuẩn quốc tế, phát triển mạnh doanh nghiệp khởi nghiệp, thu hút quỹ đầu tư mạo hiểm, hình thành trung tâm dữ liệu, AI và các mô hình chuyển đổi xanh. Đáng chú ý, Đà Nẵng xác định phát triển công nghiệp sáng tạo, khai thác tri thức truyền thống, tài sản trí tuệ và giá trị di sản như một nguồn lực mới cho tăng trưởng bền vững.

Khi di sản trở thành “mỏ vàng” của kinh tế sáng tạo

Trong tư duy phát triển mới, di sản không chỉ là những giá trị cần bảo tồn mà đang trở thành chất liệu cho sáng tạo và tăng trưởng. Những làng nghề truyền thống, không gian văn hóa, tri thức dân gian hay lối sống bản địa đang được nhìn nhận như nguồn tài nguyên đặc biệt của kinh tế sáng tạo.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lê Sơn Phong cho rằng, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của thành phố thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước hình thành mạng lưới liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng startup. Tuy nhiên, bài toán lớn hiện nay là làm sao để các sản phẩm sáng tạo mang dấu ấn văn hóa địa phương có thể tiếp cận thị trường rộng lớn hơn và tạo ra giá trị kinh tế thực chất.

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, bản sắc văn hóa chính là lợi thế khác biệt mà không địa phương nào có thể sao chép. Đó cũng là lý do nhiều quốc gia trên thế giới đang xem công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo là một trong những động lực tăng trưởng mới.

Tại Hội An, câu chuyện này đang hiện hữu khá rõ nét. Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An Trương Thị Ngọc Cẩm cho biết, giá trị đặc biệt của Hội An không chỉ nằm ở những mái nhà cổ hay phố xưa mà còn ở việc di sản vẫn hiện diện sống động trong đời sống cộng đồng.

Những làng nghề như gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, rau Trà Quế hay nghề làm đèn lồng vẫn được gìn giữ và không ngừng đổi mới để thích ứng với nhịp sống hiện đại. Nhiều nghệ nhân trẻ đã bắt đầu kết hợp chất liệu truyền thống với tư duy thiết kế mới để tạo ra các sản phẩm thủ công xanh, sản phẩm du lịch trải nghiệm và không gian nghệ thuật cộng đồng.

Từ vật liệu tái chế đến các hoạt động nghệ thuật đương đại, Hội An đang dần hình thành hệ sinh thái sáng tạo riêng biệt — nơi quá khứ không bị bỏ lại phía sau mà trở thành nền tảng cho tương lai.

Tuy vậy, hành trình này vẫn còn nhiều thách thức. Theo ông Trần Thanh Hải, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Hội An, địa phương hiện thiếu các không gian sáng tạo đủ khả năng kết nối nghệ thuật truyền thống với công nghệ hiện đại. Việc số hóa di sản, ứng dụng AI, VR/AR hay các nền tảng số trong bảo tồn và khai thác giá trị văn hóa mới chỉ ở giai đoạn đầu.

Một thực tế đáng lo ngại khác là nhiều lao động trẻ đang rời xa các nghề thủ công truyền thống để chuyển sang những ngành dịch vụ ngắn hạn. Nếu không có cơ chế đủ mạnh để nâng cao thu nhập và vị thế xã hội cho người làm nghề, nguy cơ đứt gãy truyền nghề là hoàn toàn có thể xảy ra.

Từ thực tiễn đó, nhiều chuyên gia đề xuất cần sớm hình thành “Không gian sáng tạo Hội An”; phát triển thư viện số về di sản; xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm sáng tạo; đồng thời tận dụng các công trình công cộng để phát triển các tổ hợp sáng tạo cộng đồng.

Đánh thức nội lực để phát triển mới

Không chỉ dừng lại ở bảo tồn văn hóa, mục tiêu lớn hơn là biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế. Khi văn hóa được tích hợp với công nghệ, du lịch thông minh và công nghiệp sáng tạo, giá trị tạo ra sẽ không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở năng lực cạnh tranh và vị thế địa phương.

Tinh thần này cũng đang được cụ thể hóa thông qua các hoạt động hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo của thành phố. Tại buổi làm việc với cộng đồng khởi nghiệp ngày 14-5, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu ghi nhận nhiều mô hình phát triển du lịch sinh thái cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa địa phương; xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm dựa trên văn hóa bản địa, đời sống người dân và ẩm thực địa phương.

Thành phố cũng khuyến khích doanh nghiệp thúc đẩy mô hình du lịch xanh, du lịch bền vững và tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động du lịch cộng đồng nhằm nâng cao trải nghiệm du khách, tạo động lực phát triển kinh tế địa phương và cải thiện sinh kế cho người dân.

Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Võ Đức Anh cho rằng, muốn bứt phá, Đà Nẵng cần những cơ chế đủ mạnh và mang tính quốc tế như hỗ trợ doanh nghiệp khoa học công nghệ tham gia thị trường toàn cầu; phát triển mạng lưới không gian đổi mới sáng tạo; cơ chế visa dài hạn cho “du mục số”; hay mô hình doanh nghiệp vận hành hoàn toàn trên nền tảng số.

Đặc biệt, đề xuất nghiên cứu mô hình cấp giấy đăng ký kinh doanh toàn cầu như Singapore hay Dubai được xem là hướng tiếp cận táo bạo nếu Đà Nẵng muốn trở thành điểm đến của các doanh nghiệp công nghệ quốc tế.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu khẳng định, thành phố luôn khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp chủ động kết nối với các đầu mối hỗ trợ, nghiên cứu và tiếp cận các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm nâng cao năng lực phát triển và mở rộng thị trường.

Mục tiêu ấy cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra: lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng quyết liệt, những địa phương biết kết hợp hài hòa giữa công nghệ và văn hóa, giữa truyền thống và sáng tạo sẽ có cơ hội tạo ra lợi thế cạnh tranh khác biệt.

Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của miền Trung và cả nước. Nhưng để hiện thực hóa khát vọng ấy, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, mở rộng không gian sáng tạo, thu hút nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là khơi dậy nguồn lực sáng tạo từ chính những giá trị văn hóa bản địa.

Khi di sản được đánh thức bằng công nghệ, bản sắc trở thành tài nguyên của kinh tế sáng tạo và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển chủ đạo, cũng là lúc Đà Nẵng có thể tạo nên bước chuyển mạnh mẽ trong hành trình xây dựng đô thị sáng tạo, sinh thái, hiện đại và bền vững trong kỷ nguyên số.

MINH PHƯƠNG