Về thăm Nhà lưu niệm cụ Huỳnh

Từ nếp nhà, soi sáng một nhân cách lớn

Trong không gian yên bình của thôn Tiên Cảnh, xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng, Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng là nơi lưu giữ một phần ký ức về cuộc đời của một nhân cách lớn trong lịch sử dân tộc.

Đây cũng là nơi mỗi người khi tìm về không chỉ đứng trước một công trình kiến trúc cổ, mà còn có dịp nhìn lại con đường học tập, hoạt động yêu nước và cống hiến của một nhà chí sĩ trọn đời vì nước, vì dân.

Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ngày 1-10-1876 tại làng Thạnh Bình, nay thuộc xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng. Học hành đỗ đạt, năm 1900 cụ đỗ đầu kỳ thi Hương, năm 1904 đỗ đầu kỳ thi Hội và đỗ Tiến sĩ tại kỳ thi Đình. Năm 1905, cụ cùng Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp vào Nam vận động Duy Tân, góp phần truyền bá tư tưởng “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”.

Năm 1908, cụ Huỳnh Thúc Kháng bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo, trải qua gần 13 năm tù đày. Được trả tự do năm 1921, cụ trở về quê và tiếp tục hoạt động yêu nước. Năm 1927, cụ sáng lập báo Tiếng Dân, trực tiếp đảm nhiệm cương vị chủ nhiệm, chủ bút, đưa tờ báo trở thành một diễn đàn quan trọng để truyền bá tư tưởng và bày tỏ chính kiến trước những vấn đề của đất nước, xã hội.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cụ Huỳnh Thúc Kháng tham gia Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp công tác, cụ được giao giữ Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngày 21-4-1947, trong chuyến công tác tại miền Trung, cụ Huỳnh qua đời tại Quảng Ngãi. Cuộc đời và sự nghiệp của cụ Huỳnh gắn liền với những hoạt động yêu nước, phụng sự đất nước và nhân dân trong những giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc.

Muốn hiểu một nhân cách lớn, đôi khi cần bắt đầu từ những điều gần gũi nhất - đến thăm Nhà lưu niệm cụ Huỳnh.

Ngôi nhà do thân sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng xây dựng năm 1869 tọa lạc trong khu vườn rộng 4.000 m2 không chỉ là một công trình kiến trúc mang đậm văn hóa xứ Quảng được lưu giữ qua thời gian, mà còn là không gian gắn với gia đình, quê hương và những năm tháng đầu đời của cụ.

Ngôi nhà lưu niệm hiện tại nằm ngay quốc lộ 40B. Phía trước ngôi nhà cổ kính là lối đi lót đá, 2 bên trồng hàng chè tàu được cắt tỉa thẳng tắp, mang dấu ấn không gian xưa.

Ngôi nhà rộng khoảng 90 m2, gồm ba gian, hai chái. Nơi đây đã được trùng tu, tôn tạo nhiều lần nhưng giữ nguyên kiến trúc xưa. Trong nhà khung sườn gỗ với những đường nét chạm trổ tinh xảo.

Gian giữa đặt bàn thờ tổ tiên, quanh bàn thờ có chạm khắc hoa văn cách điệu hình con dơi ngậm chuỗi vòng và một đôi rồng bằng gỗ mít. Chính giữa bàn thờ đặt mục chủ, đề tên các ông bà, thân nhân của cụ Huỳnh đã qua đời. Phía trước là mục thấp hơn, hiện thờ cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Bên cạnh ngôi nhà chính, mới đây còn được xây dựng gian nhà ngang cũng theo lối kiến trúc cổ để trưng bày các hiện vật, hình ảnh về cuộc đời hoạt động của cụ Huỳnh. Trong ngôi nhà còn bảo tồn được không gian làm việc khi xưa của cụ Huỳnh cùng những đồ vật cá nhân. 

Qua nhiều lần tu bổ, các giá trị kiến trúc và những yếu tố gắn với lịch sử của ngôi nhà tiếp tục được gìn giữ, tạo nên nền tảng quan trọng để phát huy giá trị Nhà lưu niệm hôm nay.

Dưới mái nhà ấy, hành trình từ một người học trò ham học đến một nhà Nho giữ vững khí tiết, một chí sĩ trọn đời vì nước, vì dân được kể lại qua những tư liệu, hình ảnh và hiện vật lưu giữ tại di tích.

Giá trị của Nhà lưu niệm không dừng ở việc lưu giữ một công trình và những tư liệu về cụ Huỳnh Thúc Kháng, mà còn ở khả năng đưa lịch sử đến gần hơn với đời sống hôm nay. Qua các hoạt động về nguồn, dâng hương, tham quan và trải nghiệm, những giá trị cụ Huỳnh để lại về lòng yêu nước, tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó và khí tiết tiếp tục được trao truyền đến các thế hệ.

Mái nhà xưa đến thế hệ hôm nay

Nếu bảo tồn là gìn giữ những dấu tích của quá khứ, thì phát huy di tích là đưa những giá trị  từ ký ức bước vào đời sống hôm nay.

Đây cũng là hướng được xã Thạnh Bình chú trọng trong phát huy giá trị Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng, đặc biệt trong năm 2026, khi diễn ra các hoạt động kỷ niệm 150 năm Ngày sinh của Cụ (1/10/1876 – 1/10/2026).

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình Nguyễn Đình Tứ, phát huy giá trị di tích được địa phương xác định không chỉ dừng ở việc tu bổ, chỉnh trang không gian. Trước dịp kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, xã Thạnh Bình tập trung chỉnh trang cảnh quan khu vực phía trước Nhà lưu niệm với sự quan tâm, hỗ trợ của thành phố; đồng thời tổ chức các hoạt động dâng hương, dâng hoa, tham quan, tìm hiểu và trải nghiệm lịch sử.

Qua đó, cuộc đời và sự nghiệp của cụ không chỉ được nhìn lại qua những mốc thời gian, mà còn được tiếp nối từ những giá trị vẫn nguyên ý nghĩa trong đời sống hôm nay: lòng yêu nước, tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó, sự chính trực và khí tiết.

Đây cũng là điều được thế hệ trẻ cảm nhận rõ khi đến với di tích.

Đến thăm quan tìm hiểu tại nhà lưu niệm, em Lê Xuân Khiêm, học sinh Trường THCS Lê Vĩnh Khanh, xã Thạnh Bình, cho biết em ấn tượng nhất với lòng yêu nước và truyền thống hiếu học của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Từ những điều tìm hiểu được về cuộc đời, sự nghiệp của Cụ, em tự nhắc bản thân mình phải nỗ lực học tập, rèn luyện và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Đoàn viên xã Thạnh Bình Trần Thị Yến Nhi cho rằng, bài học từ cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là tinh thần học tập suốt đời, ý chí vượt qua khó khăn, mà còn là sự kiên định trước những thử thách và giữ vững những chuẩn mực tốt đẹp trong cuộc sống. Theo Yến Nhi, các phẩm chất như liêm chính, chí công vô tư và tinh thần vì cộng đồng vẫn là những giá trị cần được người trẻ tiếp tục rèn luyện hôm nay.

Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình Nguyễn Đình Tứ cho rằng, giáo dục về cuộc đời, sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng là cách để thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về truyền thống quê hương, từ đó nuôi dưỡng tinh thần hiếu học, ý chí vươn lên, rèn luyện nhân cách và khát vọng cống hiến.

Thực tế thời gian qua cho thấy Nhà lưu niệm ngày càng phát huy rõ hơn vai trò của một “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống. Các hoạt động về nguồn, dâng hương, tham quan, tìm hiểu lịch sử được tổ chức tại đây, thu hút cán bộ, đảng viên, học sinh, đoàn viên và người dân. Mỗi chuyến về với di tích không chỉ là dịp tưởng niệm, mà còn giúp người tham gia hiểu thêm về cuộc đời, sự nghiệp và nhân cách của cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Qua những hoạt động trực tiếp tại di tích, lịch sử được tiếp cận bằng không gian, tư liệu và những câu chuyện gắn với chính nơi cụ Huỳnh sinh ra, trưởng thành. Đây cũng là cách để những giá trị về lòng yêu nước, tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó và khí tiết được truyền tải sinh động hơn, đưa Nhà lưu niệm từ một nơi lưu giữ ký ức trở thành không gian giáo dục lịch sử và bồi đắp giá trị cho thế hệ hôm nay.

Từ một ngôi nhà được xây dựng năm 1869, Nhà lưu niệm hôm nay trở thành cầu nối giữa ký ức lịch sử và đời sống hiện tại, để những giá trị từ cuộc đời, nhân cách và sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.

Bởi vậy, bảo tồn di tích không chỉ là gìn giữ mái nhà, hàng cột, không gian thờ tự hay những hiện vật đã đi qua thời gian. Quan trọng hơn, là làm cho những giá trị từ cuộc đời và nhân cách cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục được thấu hiểu, trao truyền và phát huy trong đời sống hôm nay, để tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó, sự chính trực và khí tiết vẫn có thể được thế hệ trẻ tìm hiểu, học tập và tiếp nối.

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, thành phố Đà Nẵng tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm, giáo dục và phát huy giá trị di sản gắn với cuộc đời, sự nghiệp của cụ. 

Đến thăm Nhà lưu niệm cụ Huỳnh không chỉ để nhớ về một một nhân cách lớn, mà còn để hiểu và tiếp nối những giá trị về lòng yêu nước, tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó và khí tiết mà cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại cho các thế hệ hôm nay.

PHƯƠNG THUẬN - MAI QUANG