Trung tâm tài chính quốc tế: Làm sao vừa hút vốn vừa kiểm soát rủi ro pháp lý?

Nâng tầm môi trường đầu tư

Từ khi Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) được công bố năm 2006 đến nay, Đà Nẵng (cũ) luôn nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về chất lượng môi trường đầu tư, kinh doanh. Trong khi đó, Quảng Nam (cũ) cũng không ngừng cải thiện qua từng giai đoạn, góp phần hình thành một không gian phát triển mới với nhiều tiềm năng sau sáp nhập.

Trên cơ sở dữ liệu PCI và Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI), môi trường đầu tư của Đà Nẵng mới cho thấy sự khác biệt giữa các khu vực, phản ánh mức độ phát triển chưa đồng đều. Tuy nhiên, đây cũng chính là dư địa để thành phố tiếp tục nâng cao chất lượng điều hành, hướng tới một môi trường đầu tư minh bạch, hiệu quả và hài hòa hơn trong tổng thể.

Theo Sở Tài chính, thực tế cho thấy môi trường đầu tư, kinh doanh của thành phố thời gian qua tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực, ngày càng ổn định và minh bạch. Các cơ chế, chính sách đặc thù cùng với nghị quyết của Quốc hội đã góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Trong đó, việc đưa vào vận hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng không chỉ mang ý nghĩa phát triển một lĩnh vực mới mà còn góp phần nâng cao chuẩn mực quản trị, củng cố niềm tin thị trường và nâng tầm môi trường đầu tư của thành phố.

Trong quý I/2026, có 1.818 doanh nghiệp, chi nhánh và văn phòng đại diện được thành lập mới, với tổng vốn đăng ký hơn 6.809 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ. Lũy kế đến nay, toàn thành phố có hơn 61.119 doanh nghiệp đang hoạt động. Đây là minh chứng rõ nét cho sức hấp dẫn và mức độ cải thiện của môi trường đầu tư.

Quy mô đầu tư tiếp tục mở rộng khi trong 3 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư trong nước đạt 57.597,08 tỷ đồng, tăng gần 5 lần so với cùng kỳ; vốn FDI đạt 36,65 triệu USD. Các dự án lớn như Làng Vân, Danang Downtown, cảng Liên Chiểu đang được đẩy nhanh tiến độ, tạo thêm động lực tăng trưởng. Tới đây khi các nhà đầu tư được chấp thuận vào hoạt động tại VIFC-DN, sẽ tiếp tục nâng tỉ lệ dòng vốn đầu tư tại thành phố.

Đáng chú ý, Đà Nẵng đã có bước tiến mạnh trong cải cách hành chính và chuyển đổi số – những yếu tố trực tiếp nâng cao chất lượng môi trường đầu tư. Hiện nay, 2.221/2.293 dịch vụ công được cung cấp trực tuyến (đạt 96,86%), 100% hồ sơ hành chính được xử lý điện tử. Trung tâm dữ liệu đạt chuẩn Tier III quốc tế, tạo nền tảng cho chính quyền số và đô thị thông minh.

Trong khu vực doanh nghiệp, hơn 3.000 doanh nghiệp đã được hỗ trợ chuyển đổi số; 52 dự án công nghệ cao được thu hút; kinh tế số chiếm trên 22% GRDP. Đặc biệt, việc số hóa dữ liệu đất đai, quy hoạch và thủ tục hành chính đã góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro pháp lý, giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin nhanh chóng, chính xác hơn.

Bên cạnh đó, việc hình thành Khu thương mại tự do Đà Nẵng quy mô gần 1.900 ha đang mở ra không gian phát triển mới, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái đầu tư. Khi kết hợp với Trung tâm tài chính quốc tế, thành phố từng bước định hình một cấu trúc kinh tế hiện đại, có khả năng thu hút dòng vốn lớn và các mô hình kinh doanh tiên tiến.

Nhân lực và năng lực của cơ quan quản lý đóng vai trò then chốt

Trong lộ trình phát triển trung tâm tài chính quốc tế, Đà Nẵng đang đứng trước yêu cầu không chỉ cải thiện môi trường đầu tư mà còn phải hoàn thiện nền tảng pháp lý và năng lực thực thi.

Thực tiễn cho thấy những hạn chế hiện nay tập trung ở ba nhóm vấn đề chính: hạ tầng, thể chế và năng lực tổ chức thực hiện – những yếu tố có tính quyết định đến khả năng vận hành một trung tâm tài chính hiện đại, minh bạch.

Theo các chuyên gia, điểm khác biệt cốt lõi của một trung tâm tài chính không chỉ nằm ở quy mô dòng vốn hay sự sôi động của thị trường mà còn ở mức độ an toàn, minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro pháp lý trong các giao dịch. Khi các mô hình kinh doanh mới, tài sản số, tài sản trí tuệ hay các công cụ tài chính phái sinh ngày càng phổ biến thì tính chất và mức độ phức tạp của tranh chấp cũng gia tăng đáng kể.

GS.TS Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định, trong bối cảnh đó, cơ chế giải quyết tranh chấp cần được nhìn nhận như một cấu phần nền tảng của hệ sinh thái tài chính.

“Giải quyết tranh chấp không còn là khâu cuối mang tính bị động mà phải được tính đến ngay từ đầu trong quá trình thiết kế và triển khai hoạt động đầu tư, kinh doanh. Đối với Đà Nẵng – nơi đang định hình vai trò trung tâm tài chính với nhiều cơ chế đặc thù thì yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Một hệ thống pháp lý đủ mạnh không chỉ giúp xử lý tranh chấp mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư, qua đó nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư”, GS.TS Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Khánh Ngọc – Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh Đà Nẵng định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế với nhiều cơ chế đặc thù, bài toán đặt ra là vừa thu hút đầu tư hiệu quả, vừa kiểm soát rủi ro pháp lý.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro pháp lý, nhưng có thể giảm thiểu thông qua việc nhận diện sớm, đầy đủ và thiết lập cơ chế kiểm soát ngay từ đầu.

Trước hết, yếu tố pháp lý cần được xem là một cấu phần bắt buộc trong quá trình xây dựng chương trình, dự án và định hướng kêu gọi đầu tư. Trong đó, rủi ro pháp lý phải được đánh giá như một tiêu chí quan trọng để chủ động phòng ngừa và xử lý trong suốt vòng đời dự án.

Trong quá trình này, yếu tố con người và năng lực của cơ quan quản lý đóng vai trò then chốt.

“Việc nhận diện, đánh giá và xử lý rủi ro phụ thuộc lớn vào trình độ, tư duy và khả năng phối hợp của đội ngũ cán bộ. Đối với Đà Nẵng, khi triển khai các cơ chế đặc thù trong xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Không thể có một mô hình mang tính quốc tế nếu tư duy và cách làm vẫn như cũ. Do đó, thành phố cần chuẩn bị kỹ về nguồn nhân lực để tận dụng cơ hội và hạn chế rủi ro phát sinh”, ông Ngọc nói.

Từ góc nhìn tổng thể, các chuyên gia cho rằng việc phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng đang có nhiều thuận lợi về chủ trương và thể chế. Tuy nhiên, Đà Nẵng cần chú trọng vào khả năng chủ động nhận diện, kiểm soát rủi ro pháp lý và xây dựng một khuôn khổ quản lý hiệu quả ngay từ đầu, gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tham mưu hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ để sẵn sàng xử lý khi có rủi ro.

Đây không chỉ là điều kiện cần để thu hút dòng vốn chất lượng cao mà còn là nền tảng pháp lý chặt chẽ, khoa học để Đà Nẵng vận hành hiệu quả một trung tâm tài chính trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

THANH NGUYÊN