Đà Nẵng đặt mục tiêu mở rộng 8.400 ha sâm Ngọc Linh vào năm 2030

Phát huy lợi thế, khai mở tiềm năng dược liệu

Thành ủy Đà Nẵng ban hành Nghị quyết số 22-NQ/TU ngày 11-11 về tăng cường công tác quản lý, bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và các loài cây dược liệu khác trên địa bàn thành phố đến năm 2030, định hướng đến năm 2045. Nghị quyết xác định phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển kinh tế xanh và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Thời gian qua, thành phố đã triển khai nhiều giải pháp bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng trồng, nghiên cứu khoa học, xây dựng thương hiệu và xúc tiến đầu tư đối với sâm Ngọc Linh cùng các loài cây dược liệu khác.

Vùng định hướng bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu trên địa bàn thành phố có diện tích khoảng 100.000 ha. Trong đó, diện tích đã triển khai trồng khoảng 1.000 ha Sâm Ngọc Linh, tương đương 5,9% diện tích quy hoạch và 3.000 ha các loài cây dược liệu khác, tương đương 4,2%.

Hoạt động thu mua, chế biến bước đầu hình thành với trên 20 doanh nghiệp tham gia, cung cấp nhiều dòng sản phẩm khác nhau. Đáng chú ý, có 9 doanh nghiệp ký biên bản ghi nhớ đầu tư trồng, phát triển, chế biến sâm Ngọc Linh và 3 doanh nghiệp đăng ký khảo sát thực địa, nghiên cứu đầu tư xây dựng vùng trồng, cơ sở chế biến.

Những kết quả thời gian qua tạo tiền đề quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, phát triển chuỗi giá trị Sâm Ngọc Linh và dược liệu gắn với bảo vệ rừng, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, so với tiềm năng và lợi thế, kết quả phát triển hiện nay vẫn chưa tương xứng.

Diện tích vùng trồng còn hạn chế; liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa bền vững; hoạt động khai thác, chế biến còn mang tính thủ công, chưa hình thành được năng lực chế biến sâu, sản phẩm chưa đa dạng.

Bên cạnh đó, công tác thương mại, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ thương hiệu và đấu tranh chống hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc còn gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực đầu tư và đội ngũ nhân lực chất lượng cao cũng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh Đà Nẵng được Trung ương định hướng phát triển thành Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia, việc thống nhất quy hoạch, cơ chế quản lý, chính sách đầu tư và tổ chức phát triển chuỗi giá trị trên phạm vi toàn thành phố trở thành yêu cầu cấp thiết.

Nghị quyết số 22-NQ/TU xác định lấy sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực, đồng thời phát triển các loài dược liệu khác theo hướng sản xuất hàng hóa, có liên kết chặt chẽ từ khâu bảo tồn giống, sản xuất nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ. Trong đó, người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, được xác định là chủ thể của quá trình phát triển; việc bảo tồn, phát huy tri thức bản địa, bản sắc văn hóa và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp với cộng đồng được đặt lên hàng đầu.

Yêu cầu xuyên suốt là phát triển dược liệu phải đi đôi với quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, nguồn gen quý; sử dụng bền vững tài nguyên rừng, không làm suy thoái hệ sinh thái và suy giảm chức năng của rừng.

Hướng đến 8.400 ha sâm Ngọc Linh, hình thành chuỗi giá trị dược liệu

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, Đà Nẵng phấn đấu phát triển vùng trồng sâm Ngọc Linh tại các xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Leng, Nam Trà My, Trà Vân và những vùng di thực phù hợp, đạt tổng diện tích 8.400 ha.

Sản lượng sâm Ngọc Linh củ đạt từ 60 tấn/năm, với diện tích khai thác khoảng 300ha/năm. Đặc biệt, tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu phải đạt ít nhất 30% giá trị sản phẩm.

Đây là mục tiêu thể hiện sự chuyển hướng từ phát triển vùng trồng đơn thuần sang nâng cao giá trị toàn chuỗi sản phẩm. Thay vì chủ yếu tiêu thụ nguyên liệu thô, thành phố hướng đến hình thành các cơ sở nghiên cứu, sản xuất và chế biến hiện đại, tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Để bảo đảm nguồn giống phục vụ phát triển vùng nguyên liệu, Nghị quyết đặt mục tiêu nâng cấp 2 cơ sở bảo tồn nguồn giống gốc Sâm Ngọc Linh tại Trạm Dược liệu Trà Linh và Trại Sâm Tắk-Ngo, bảo đảm năng lực sản xuất ít nhất 600.000 cây giống đạt tiêu chuẩn mỗi năm.

Cùng với đó, thành phố sẽ xây dựng các khu bảo tồn nguyên vị (in-situ) và vườn sưu tập nguồn gen (ex-situ) tại những vùng sinh thái điển hình; phát triển nguồn giống các loài dược liệu phù hợp với nhu cầu sản xuất.

Đối với các loài dược liệu khác, thành phố phấn đấu hình thành vùng nguyên liệu tập trung đối với 30 loài ưu tiên, với tổng diện tích khoảng 6.000 ha. Đồng thời, 50% cơ sở sản xuất, chế biến sản phẩm dược liệu đáp ứng tiêu chuẩn GMP-WHO; 100% diện tích trồng sâm Ngọc Linh và dược liệu được quản lý, truy xuất nguồn gốc.

Một trong những định hướng quan trọng là đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nền tảng cho quá trình phát triển. Thành phố sẽ tăng cường nghiên cứu, bảo tồn nguồn gen, chọn tạo và kiểm soát chất lượng giống; ứng dụng công nghệ sinh học, nuôi cấy mô, chuyển giao quy trình nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản sản phẩm.

Nghị quyết đặt ra yêu cầu nghiên cứu các hoạt chất, giá trị dược lý, tiêu chuẩn hóa chất lượng và phát triển công nghệ chiết xuất, chế biến sâu các sản phẩm dược phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và viễn thám được định hướng ứng dụng trong quản lý vùng trồng, nguồn gen, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, Đà Nẵng sẽ từng bước đầu tư hạ tầng Trung tâm công nghiệp dược liệu tại các khu công nghiệp trên địa bàn, ưu tiên Khu kinh tế mở Chu Lai. Hệ thống giao thông, điện, thông tin liên lạc và hạ tầng kết nối vùng nguyên liệu với cơ sở chế biến cũng được xác định là những hạng mục cần ưu tiên đầu tư.

Để tạo đầu ra ổn định, thành phố chú trọng xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ theo tiêu chuẩn GACP-WHO; khuyến khích thu hút đầu tư các nhà máy, cơ sở chế biến hiện đại, nâng cao năng lực kiểm định và kiểm soát chất lượng. Công tác quản lý, bảo hộ và mở rộng phạm vi chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh”, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, thương hiệu sâm Ngọc Linh tại thị trường trong nước và quốc tế được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm.

Cùng với đó, thành phố định hướng duy trì tổ chức Hội chợ, Tuần lễ Sâm và dược liệu; mở rộng hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và các thị trường tiềm năng; nghiên cứu xúc tiến hình thành Trung tâm giao dịch Sâm Ngọc Linh tại Hàn Quốc.

Về dài hạn, đến năm 2045, Đà Nẵng phấn đấu duy trì diện tích trồng sâm Ngọc Linh đạt 10.000 ha, trong đó 35-40% diện tích được chứng nhận GACP-WHO; tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu đạt ít nhất 80% giá trị sản phẩm. Ít nhất 30% diện tích và sản lượng dược liệu trong vùng quy hoạch đạt tiêu chuẩn GACP-WHO.

Phát triển dược liệu gắn với sinh kế người dân và bảo vệ rừng

Không chỉ đặt mục tiêu phát triển một ngành hàng có giá trị kinh tế cao, Nghị quyết số 22-NQ/TU còn nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm người dân địa phương được hưởng lợi trực tiếp từ quá trình phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu.

Theo đó, đến năm 2030, thành phố phấn đấu tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho ít nhất 30% số hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng trồng dược liệu; riêng vùng trồng sâm Ngọc Linh đạt ít nhất 60%.

Thu nhập bình quân của người tham gia phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu đạt 96 triệu đồng/người/năm; chú trọng hỗ trợ phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác, ưu tiên sự tham gia và quản lý của phụ nữ.

Đến năm 2045, mục tiêu nâng cao sinh kế tiếp tục được mở rộng, với ít nhất 50% số hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng trồng dược liệu có việc làm, thu nhập từ hoạt động này; riêng vùng quy hoạch trồng sâm Ngọc Linh đạt 100% số hộ.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Nghị quyết đề ra nhiều giải pháp hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn, cây giống, kỹ thuật, đào tạo nghề và thị trường; khuyến khích các mô hình liên kết sản xuất, chia sẻ lợi ích giữa doanh nghiệp và cộng đồng. Trong đó, người dân không chỉ tham gia trồng, chăm sóc, thu hoạch mà còn được khuyến khích tham gia sâu hơn vào các khâu của chuỗi giá trị, gắn với trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng.

Một hướng đi được chú trọng là khai thác hài hòa giá trị kinh tế, văn hóa và môi trường của vùng dược liệu. Việc nghiên cứu đầu tư Làng du lịch cộng đồng, Bảo tàng Sâm Việt Nam tại xã Trà Linh, phát triển sản phẩm OCOP, hàng lưu niệm và dịch vụ du lịch đặc trưng được xác định là những nội dung cần quan tâm triển khai.

Định hướng này mở ra khả năng kết nối hoạt động sản xuất dược liệu với các sản phẩm du lịch trải nghiệm, qua đó đa dạng hóa sinh kế, tạo thêm việc làm và quảng bá giá trị văn hóa bản địa. Tri thức của cộng đồng về trồng, khai thác, chế biến và sử dụng sâm Ngọc Linh, dược liệu cũng được xem là nguồn lực cần bảo tồn, phát huy trong quá trình phát triển.

Tuy nhiên, phát triển vùng trồng phải luôn đặt trong yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái rừng. Nghị quyết số 22-NQ/TU yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng môi trường rừng, thực hiện các dự án đầu tư; kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm, sử dụng đất và môi trường rừng không đúng mục đích, dự án chậm triển khai, hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Đồng thời, chủ động phòng ngừa, ứng phó với những rủi ro do biến đổi khí hậu, dịch bệnh, suy giảm nguồn gen và biến động thị trường.

Để bảo đảm Nghị quyết đi vào thực tiễn, các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thành phố có trách nhiệm tổ chức quán triệt, triển khai phù hợp với đặc điểm, tình hình của từng địa phương, đơn vị, hoàn thành trong tháng 11-2026.

Đảng ủy UBND thành phố lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng kế hoạch triển khai, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, tiến độ và phân công trách nhiệm cho từng sở, ban, ngành, địa phương; định kỳ hằng năm báo cáo Ban Thường vụ Thành ủy về tình hình, tiến độ thực hiện.

Đảng ủy HĐND thành phố lãnh đạo, chỉ đạo rà soát, hoàn thiện và ban hành các cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền nhằm bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Với định hướng dài hạn, các mục tiêu cụ thể và hệ thống giải pháp đồng bộ, Nghị quyết số 22-NQ/TU tạo cơ sở chính trị quan trọng để Đà Nẵng khai thác hiệu quả lợi thế dược liệu, đặc biệt là giá trị của sâm Ngọc Linh.

Từ bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu đến chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, mỗi khâu đều hướng đến mục tiêu nâng cao giá trị sản phẩm, bảo vệ tài nguyên rừng, cải thiện đời sống người dân và từng bước xây dựng thành phố Đà Nẵng trở thành Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia.

BẢO TRÂN