Phát triển sâm Ngọc Linh gắn với xây dựng chuỗi giá trị gia tăng

Hình thành vùng trồng sâm Ngọc Linh quy mô lớn

Trong bối cảnh nhu cầu phát triển, sử dụng sâm Ngọc Linh và dược liệu ngày càng lớn, việc nâng cao năng lực bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa cây giống và xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Không chỉ hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế, định hướng này còn đặt ra yêu cầu bảo tồn giá trị sinh học đặc hữu, nâng cao chất lượng quản lý và tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi.

Hiện nay, Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu (thuộc Sở Nông nghiệp và Môi Trường) đang phụ trách quản lý 50,25 ha rừng tự nhiên tại thôn 2 xã Trà Linh. Trong đó, phần diện tích phục vụ bảo tồn nguồn gen được quy hoạch riêng, còn khu vực sản xuất cây giống được tổ chức theo hướng chuyên biệt nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển vùng trồng trong thời gian tới.

Hiện nay, Trung tâm duy trì sản xuất khoảng 200.000 cây giống mỗi năm và đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 500.000 cây vào năm 2030. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để từng bước chủ động nguồn giống gốc chất lượng, phục vụ mở rộng diện tích trồng sâm Ngọc Linh trên địa bàn.

Ngoài nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen gốc, Trung tâm còn thực hiện nghiên cứu khoa học, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về sâm Ngọc Linh và dược liệu; cung ứng cây giống; sản xuất các mặt hàng đặc hữu. Thời gian qua, đơn vị cũng phối hợp với nhiều cơ quan, viện nghiên cứu triển khai các nghiên cứu kỹ thuật nhằm phục vụ phát triển cây sâm Ngọc Linh theo hướng bài bản, khoa học.

Hiện, Trung tâm đang xây dựng Đề án nâng cao năng lực đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 với 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: nâng cao năng lực bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu; phát triển sản xuất và chuẩn hóa quy trình cây giống; kiểm định nguồn gốc, xuất xứ cây giống; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ; tăng cường hợp tác, liên kết trong sản xuất.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Nam Sơn cho biết, mục tiêu của đề án là xây dựng Trung tâm trở thành đơn vị khoa học chuyên sâu về sâm Ngọc Linh và dược liệu. Không chỉ dừng ở vai trò bảo tồn nguồn gen gốc và cung ứng cây giống phục vụ sản xuất, Trung tâm còn phải đủ năng lực hỗ trợ công tác quản lý nhà nước thông qua hoạt động kiểm nghiệm, kiểm định chất lượng sâm Ngọc Linh.

Theo ông Sơn, đây là yêu cầu quan trọng nhằm từng bước hạn chế tình trạng sâm giả đang ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu sâm Ngọc Linh trên thị trường.

Song song với việc nâng cao năng lực chuyên môn, cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển sâm và dược liệu cũng đang được rà soát, hoàn thiện. Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trước đây tỉnh Quảng Nam đã ban hành nhiều nghị quyết liên quan đến bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, cây dược liệu quý. Hiện nay, các nội dung này đang được tích hợp, hoàn thiện để trình Hội đồng nhân dân thành phố xem xét thông qua, tạo cơ sở pháp lý cũng như nguồn lực hỗ trợ người dân và doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng dược liệu.

Trong khi đó, khu vực Trà Linh cũng đang thu hút sự quan tâm của các doanh nghiệp lớn. Báo cáo về tình hình chuẩn bị thủ tục đề xuất đầu tư dự án trồng và phát triển sâm Ngọc Linh, Công ty cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI) cho biết doanh nghiệp đã triển khai khảo sát thực tế tại khu vực này.

Đáng chú ý, THACO AGRI không tiếp cận dự án theo mô hình trồng sâm nhỏ lẻ truyền thống mà định hướng xây dựng vùng nguyên liệu chuyên canh quy mô lớn, phát triển theo chuỗi liên kết đồng bộ. Doanh nghiệp đề xuất lựa chọn các khu vực ngoài tán rừng để phát triển vùng trồng sâm tập trung, kết hợp phát triển cây dược liệu và chăn nuôi.

Theo phương án khảo sát, tổng diện tích vùng dự kiến khoảng 5.800ha, trong đó có khoảng 2.200ha rừng tự nhiên; khoảng 1.500ha phù hợp để phát triển sâm Ngọc Linh; phần diện tích còn lại được định hướng phát triển dược liệu và chăn nuôi.

Đại diện doanh nghiệp cho biết, để triển khai dự án, THACO AGRI sẽ thực hiện thuê môi trường rừng đối với phần diện tích rừng tự nhiên nằm trong vùng dự án nhằm tạo tính liên kết đồng bộ trong quản lý và phát triển vùng nguyên liệu. Đồng thời, doanh nghiệp cũng định hướng liên kết với người dân thông qua hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp giống và bao tiêu sản phẩm.

Không chỉ hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế, dự án còn được kỳ vọng tạo động lực thúc đẩy du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa vùng cao, mở ra hướng phát triển đa giá trị cho vùng sâm Ngọc Linh trong thời gian tới.

Phát triển sâm Ngọc Linh không chỉ dừng lại ở khâu trồng

Tại buổi thăm, khảo sát thực tế vùng trồng Sâm Ngọc Linh tại xã Trà Linh và làm việc với các đơn vị liên quan, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội đơn vị thành phố Đà Nẵng Lê Ngọc Quang đã đề cập bài toán sinh kế lâu dài cho người dân miền núi.

Theo Bí thư Thành ủy, việc phụ thuộc vào cây keo lá tràm không thể tạo đột phá về thu nhập cho người dân vùng núi mà còn làm gia tăng nguy cơ sạt lở đất. Vì vậy, thành phố cần xây dựng các chương trình, dự án động lực để hình thành sinh kế bền vững, giúp người dân từng bước nâng cao thu nhập, thoát nghèo.

Một trong những hướng đi trọng tâm được xác định là phát triển sâm Ngọc Linh và các loài dược liệu quý bản địa.

Theo Bí thư Thành ủy, thành phố đang rà soát quỹ đất để xây dựng đề án phát triển vùng trồng sâm và dược liệu quy mô lớn. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế cho nhiều xã miền núi.

Bí thư Thành ủy đánh giá, hiện nay việc trồng sâm vẫn còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ, chưa khai thác hết giá trị của sâm Ngọc Linh.

Sâm Ngọc Linh không chỉ để ngâm rượu hay mật ong mà là dược liệu quý hiếm, có nhiều giá trị trong chăm sóc sức khỏe, mỹ phẩm và các sản phẩm liên quan.

Liên quan đề xuất đầu tư dự án trồng và phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu của THACO AGRI, Bí thư Thành ủy cơ bản thống nhất với phương án của doanh nghiệp và nhìn nhận, việc phát triển vùng sâm, dược liệu tại miền núi phía Tây Đà Nẵng là hoàn toàn khả thi nếu có cơ chế, chính sách phù hợp.

Theo Bí thư Thành ủy, phát triển sâm không chỉ dừng ở khâu trồng mà cần hình thành chuỗi giá trị đồng bộ, bao gồm thu mua, chế biến sâu, nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm nguồn gốc và hàm lượng sâm nhằm nâng cao giá trị thương hiệu Sâm Ngọc Linh. Hiện nay, thương hiệu sâm Ngọc Linh của địa phương vẫn còn hạn chế ở các khâu đăng ký xuất xứ, kiểm định và phát triển hệ sinh thái sản phẩm.

Song song với phát triển dược liệu, thành phố cũng định hướng chuyển đổi những diện tích trồng keo lá tràm, cao su hoặc đất lúa hiệu quả thấp sang các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao hơn.

Bí thư Thành ủy cho rằng, nếu xây dựng được chuỗi sản xuất bài bản, gắn với thị trường du lịch Đà Nẵng, các sản phẩm nông nghiệp sạch và đặc sản vùng cao sẽ có nhiều dư địa phát triển.

Đối với đề án xây dựng trung tâm nghiên cứu, bảo tồn nguồn gen và phát triển giống sâm, Bí thư Thành ủy thống nhất chủ trương triển khai, đồng thời yêu cầu phát triển theo hướng liên kết vùng, kết nối giữa nhiều địa phương.

Các cơ quan chuyên môn cần đẩy nhanh việc xác định vùng trồng, xây dựng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu sâm Ngọc Linh nhằm hạn chế tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng trên thị trường.

Nếu được triển khai đồng bộ từ hạ tầng giao thông, phát triển sinh kế, dược liệu đến du lịch sinh thái, khu vực miền núi phía Tây của thành phố sẽ có cơ hội tạo bước chuyển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội trong thời gian tới.

MAI QUANG