Thu hút nhân tài khoa học công nghệ - Bài 1: Xây bến đỗ lý tưởng

Khi nhân tài không chỉ đến vì lương

Trong cuộc cạnh tranh nhân tài ngày càng khốc liệt, lợi thế không còn thuộc về nơi trả lương cao nhất mà thuộc về nơi tạo ra môi trường để người tài phát huy năng lực, sáng tạo và cống hiến lâu dài.

Trong bối cảnh hiện nay, thu hút nhân tài không còn đơn thuần là câu chuyện đãi ngộ bằng lương, thưởng hay hỗ trợ vật chất. Nếu như trước đây, “chiêu hiền đãi sĩ” thường gắn với việc cấp đất, hỗ trợ kinh phí hoặc tạo điều kiện tuyển dụng thì ngày nay, cuộc cạnh tranh nhân tài đã chuyển sang một cấp độ cao hơn: cạnh tranh bằng hệ sinh thái.

Thực tế cho thấy, những người giỏi nhất luôn có rất nhiều lựa chọn. Họ có thể làm việc tại các tập đoàn công nghệ toàn cầu, các viện nghiên cứu hàng đầu hoặc những trung tâm đổi mới sáng tạo ở bất kỳ đâu trên thế giới. Điều họ tìm kiếm không chỉ là mức thu nhập mà còn là môi trường để phát huy năng lực.

Theo cách tiếp cận hiện đại, một hệ sinh thái nhân tài phải được cấu thành từ nhiều yếu tố đồng thời như thể chế thông thoáng; hạ tầng nghiên cứu hiện đại; cơ chế đãi ngộ cạnh tranh; cơ hội phát triển nghề nghiệp; quyền tự chủ trong nghiên cứu; khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu; chất lượng sống đô thị và văn hóa tôn trọng sáng tạo.

Tám yếu tố này tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Nếu chỉ có hỗ trợ tài chính mà thiếu phòng thí nghiệm, thiếu dữ liệu, thiếu môi trường nghiên cứu hoặc thiếu cơ hội phát triển nghề nghiệp thì rất khó giữ chân được người tài. Đây cũng là bài học mà nhiều quốc gia phát triển đã rút ra trong quá trình cạnh tranh nhân lực chất lượng cao.

Ngày nay, một nhà khoa học có thể lựa chọn nơi làm việc dựa trên khả năng tiếp cận dữ liệu nghiên cứu. Một kỹ sư bán dẫn quan tâm tới phòng thí nghiệm và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Một chuyên gia AI tìm kiếm cơ hội tham gia những dự án lớn có sức ảnh hưởng thực tế. Trong khi đó, các startup công nghệ lại cần môi trường thử nghiệm sản phẩm, tiếp cận vốn và thị trường.

Điểm chung của tất cả những nhu cầu ấy là đòi hỏi một hệ sinh thái đồng bộ chứ không phải một chính sách ưu đãi đơn lẻ.

Đối với Đà Nẵng, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội.

Thách thức bởi thành phố phải cạnh tranh với nhiều trung tâm lớn trong và ngoài nước. Nhưng cũng là cơ hội nhờ Đà Nẵng đang sở hữu những điều kiện đặc biệt mà không nhiều địa phương có được: cơ chế đặc thù, nền tảng chính quyền số phát triển, chất lượng sống cao, môi trường đô thị văn minh, hệ thống đại học tương đối mạnh và định hướng rõ ràng về phát triển khoa học công nghệ.

Quan trọng hơn, Đà Nẵng đang bước vào giai đoạn mà các ngành kinh tế tương lai như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, logistics thông minh hay kinh tế số mới ở giai đoạn hình thành. Điều đó đồng nghĩa với việc những người tài được thu hút đến đây sẽ có cơ hội trực tiếp tham gia kiến tạo các lĩnh vực mới, giải quyết những bài toán lớn và để lại dấu ấn phát triển lâu dài.

Trong cuộc cạnh tranh nhân tài hiện nay, lợi thế không thuộc về nơi trả lương cao nhất mà thuộc về nơi tạo ra nhiều cơ hội cống hiến nhất. Và nếu biết tận dụng những nền tảng đang có để xây dựng một hệ sinh thái đủ hấp dẫn, Đà Nẵng hoàn toàn có cơ sở để trở thành điểm đến của các chuyên gia, nhà khoa học và lực lượng đổi mới sáng tạo hàng đầu trong thời gian tới.

Bến đỗ lý tưởng

Sau hợp nhất, thành phố Đà Nẵng có quy mô dân số khoảng 3,065 triệu người, diện tích gần 11.860km² với 93 xã, phường và đặc khu Hoàng Sa. Không gian phát triển của thành phố không còn giới hạn trong một đô thị ven biển mà mở rộng thành một cấu trúc đa cực, bao gồm trung tâm dịch vụ, công nghệ, các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay, logistics, vùng di sản văn hóa, miền núi và nông nghiệp công nghệ cao.

Sự mở rộng về địa lý, cùng với điều kiện kinh tế tri thức và chuyển đổi số, cấu trúc nhân tài khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã thay đổi căn bản. Nhân tài không chỉ bao gồm các nhà khoa học, chuyên gia hàn lâm tại viện nghiên cứu, trường đại học, mà còn bao gồm kỹ sư công nghệ, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia trí tuệ nhân tạo, chuyên gia thiết kế vi mạch – bán dẫn, nhà sáng lập startup đổi mới sáng tạo, doanh nhân công nghệ và đội ngũ quản trị các dự án công nghệ phức hợp. Đây chính là lực lượng trực tiếp tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới và phương thức quản trị mới cho địa phương.

Nhận thức rõ điều đó, thời gian qua, Đà Nẵng đã từng bước tạo dựng những nền tảng quan trọng cho quá trình thu hút nhân tài.

Một trong những lợi thế nổi bật là hệ thống hạ tầng số đang được đầu tư mạnh mẽ. Đến nay, mạng 5G cơ bản phủ sóng khoảng 90% dân số; toàn bộ khu công nghệ cao, khu công nghiệp, khu công nghệ thông tin tập trung, công viên phần mềm, khu thương mại tự do và cảng biển đều nằm trong vùng phủ sóng. Thành phố cũng đã tích hợp khoảng 1.500 bộ dữ liệu, hơn 7.200 bảng dữ liệu và trên 1.000 API phục vụ vận hành chính quyền số.

Cùng với đó, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt hơn 91%, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp trong giải quyết thủ tục hành chính đạt gần 98%. Những con số này không đơn thuần phản ánh kết quả cải cách hành chính mà còn cho thấy một môi trường số tương đối thuận lợi để các chuyên gia công nghệ, nhà khoa học và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có thể làm việc, nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Bên cạnh hạ tầng số, Đà Nẵng cũng đang hình thành một nền tảng học thuật đủ sức trở thành hạt nhân cho hệ sinh thái nhân tài.

Đại học Đà Nẵng hiện có hơn 100.000 sinh viên cùng hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học thành viên và nhiều chương trình hợp tác với doanh nghiệp theo mô hình “học thông qua thực hành”. Đại học Duy Tân với hơn 85.000 cựu sinh viên, nhiều nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo cũng đang trở thành nguồn cung nhân lực chất lượng cao cho khu vực.

Ngoài ra, trên địa bàn còn có nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu khác như Đại học Đông Á, Đại học Kiến trúc, Đại học Kỹ thuật Y - Dược Đà Nẵng… tạo nên mạng lưới đào tạo và nghiên cứu tương đối đa dạng.

Đáng chú ý, thành phố đang từng bước đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Hàng loạt dự án như hạ tầng tính toán phục vụ nghiên cứu bán dẫn và AI, Không gian đổi mới sáng tạo Đà Nẵng, Trung tâm Công nghệ sinh học, phòng thí nghiệm trọng điểm dùng chung hay Lab-Fab đóng gói tiên tiến bán dẫn đang được triển khai.

Tại buổi đối thoại định kỳ giữa lãnh đạo UBND thành phố với cộng đồng doanh nghiệp vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) quý II-2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu nhấn mạnh:  Đà Nẵng xác định vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo là ngành công nghiệp mũi nhọn, lĩnh vực đột phá chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới và nâng cao vị thế của thành phố trên bản đồ công nghệ toàn cầu. Trong thời gian tới, thành phố sẽ thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của thị trường và doanh nghiệp; tham mưu hoàn thiện cơ chế chính sách, phát triển hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Đây là những nền tảng quan trọng để Đà Nẵng không chỉ đào tạo mà còn có khả năng thu hút các nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia công nghệ hàng đầu đến làm việc và cống hiến.

TS. LÊ ĐỨC VIÊN