Kiểm soát nguy cơ ngộ độc thực phẩm từ gốc

Nguy cơ từ những món ăn quen thuộc

Chỉ trong thời gian ngắn từ đầu năm 2026, trên địa bàn thành phố liên tiếp ghi nhận nhiều vụ ngộ độc thực phẩm. Đáng lo ngại, nguyên nhân lại xuất phát từ chính những món ăn quen thuộc hằng ngày trong cộng đồng dân cư.

Trong tháng 2 và 3-2026, người dân các xã Phước Năng, Phước Chánh không khỏi bàng hoàng khi nhiều trường hợp phải nhập viện cấp cứu do ngộ độc thực phẩm. Đặc biệt, 3 trẻ em bị ngộ độc botulinum sau khi ăn cá ủ chua, trong đó 2 trường hợp diễn biến nặng, phải chuyển tuyến trên điều trị.

Việc điều trị ngộ độc botulinum hết sức khó khăn do thuốc giải độc khan hiếm và đắt đỏ trên thế giới. Mỗi lọ thuốc có giá khoảng 8.000 USD (tương đương 200 triệu đồng) và hiện chưa có sẵn trong nước.

May mắn cho các bệnh nhi khi ngành Y tế thành phố đã kịp thời báo cáo, phối hợp với Bộ Y tế kết nối với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) để đề nghị hỗ trợ khẩn cấp. Thuốc được xuất từ kho dự trữ quốc tế tại Thụy Sĩ, vận chuyển qua Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) về Hà Nội, sau đó chuyển tiếp vào Đà Nẵng trong đêm 11-3 và lập tức được sử dụng để điều trị cho các bệnh nhi.

Theo Sở Y tế thành phố, botulinum là độc tố thần kinh cực mạnh, có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Độc tố này thường phát sinh trong môi trường yếm khí, như các hộp, hũ kín không bảo đảm vệ sinh. Vì vậy, những món ăn được bảo quản trong điều kiện không an toàn rất dễ nhiễm vi khuẩn Clostridium botulinum, gây nguy hiểm cho người sử dụng.

Cá ủ chua là món ăn truyền thống lâu đời của đồng bào Giẻ Triêng tại xã Phước Năng. Tuy nhiên, nếu quy trình chế biến không bảo đảm vệ sinh, món ăn này có thể phát sinh độc tố botulinum, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí tính mạng người dùng.

Ông Lê Viết Thắng, Chủ tịch UBND xã Phước Năng, cho biết dù địa phương đã tăng cường tuyên truyền, song do tâm lý chủ quan và thói quen sử dụng lâu đời, người dân vẫn khó từ bỏ món ăn này.

Cùng thời gian này, Trung tâm Y tế khu vực Bắc Trà My tiếp nhận 13 học sinh Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi (xã Trà My) với các triệu chứng nghi ngờ ngộ độc thực phẩm như mệt mỏi, đau bụng, đau đầu, buồn nôn do uống trà sữa.

Ngay trong tháng 3, Chi cục An toàn thực phẩm thành phố đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức các buổi tập huấn, phổ biến kiến thức tại các xã Phước Chánh, Phước Năng, Phước Hiệp và Phước Thành cho các các già làng, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng, cán bộ y tế thôn bản, giáo viên trường nội trú cùng đại diện phòng Văn hóa – xã hội, Trạm Y tế các xã.

Tại các buổi tập huấn, báo cáo viên của Chi cục đã truyền đạt nhiều nội dung thiết thực, dễ hiểu, phù hợp với đặc thù địa phương, tập trung vào việc nhận diện các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm trong quá trình chế biến, bảo quản; hướng dẫn thực hành vệ sinh an toàn thực phẩm; nhận biết các dấu hiệu thực phẩm không đảm bảo an toàn; đồng thời phổ biến kiến thức về nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp phòng ngừa ngộ độc do độc tố Botulinum.

Phòng ngừa từ gốc

Thực tế cho thấy, thói quen sử dụng thực phẩm tự chế biến, không bảo đảm điều kiện an toàn vẫn tồn tại ở một số địa phương, tiềm ẩn nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em.

Bên cạnh đó, trên phạm vi cả nước, các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều vụ việc thu gom, vận chuyển, giết mổ và tiêu thụ sản phẩm động vật mắc bệnh. Những thực phẩm không bảo đảm vệ sinh này có nguy cơ xâm nhập vào các bếp ăn tập thể, trong đó có bếp ăn trường học, các quán, hàng ăn…làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe Nhân dân.

Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là nhiệm vụ mang tính lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và toàn xã hội, đặc biệt là nâng cao ý thức của người dân trong phòng, chống ngộ độc thực phẩm, đây được xem là giải pháp phòng ngừa từ gốc.

Trong chuyến kiểm tra thực tế tại xã Phước Năng, Phước Chánh về công tác phòng, chống ngộ độc thực phẩm, đến thăm các gia đình có bệnh nhân ngộ độc botulinum, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh: “Gìn giữ truyền thống văn hóa bản địa là điều tốt đẹp, tuy nhiên, có những tập quán lạc hậu, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người thì cần loại bỏ, hướng tới nếp sống văn minh”.

Lãnh đạo thành phố cũng đề nghị cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân về chế biến thực phẩm, ăn chín uống sôi… Đây cũng chính là giải pháp căn cơ, ngăn ngừa từ gốc, giải quyết triệt để những vụ ngộ độc phát sinh ngay chính từ thói quen sinh hoạt hàng ngày, hay nâng cao ý thức về lựa chọn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe bản thân và người xung quanh.

Đáng chú ý, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh sẽ xem xét trách nhiệm của người đứng đầu UBND cấp xã và các tổ chức, cá nhân liên quan nếu để xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm do chủ quan, lơ là, buông lỏng quản lý hoặc không triển khai đầy đủ các biện pháp phòng, chống.

Với quan điểm “lấy phòng ngừa làm trọng tâm, kiểm soát nguy cơ từ gốc”, ngay sau khi ghi nhận liên tiếp các ca ngộ độc thực phẩm trên địa bàn thành phố và một  số địa phương trên cả nước đã phát hiện, xử lý các vụ thu gom, vận chuyển, giết mổ và tiêu thụ sản phẩm lợn mắc bệnh với quy mô lớn, UBND thành phố ban hành công văn yêu cầu các cơ sở giáo dục có bếp ăn nội trú, bán trú, căng tin... thực hiện nghiêm các quy định về hướng dẫn công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm trong các cơ sở giáo dục.

Cơ quan liên quan tổ chức triển khai đồng bộ các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm tại các cơ sở giáo dục có tổ chức bếp ăn bán trú. Trong đó tập trung siết chặt công tác quản lý thực phẩm, bảo đảm an toàn bữa ăn cho học sinh; rà soát toàn diện các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; kiểm tra chặt chẽ hồ sơ, thủ tục liên quan đến việc ký kết hợp đồng cung cấp thực phẩm, cung cấp suất ăn; bảo đảm tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật.

Huy động sự tham gia của phụ huynh học sinh trong giám sát bếp ăn, nguồn gốc thực phẩm, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong tổ chức bữa ăn học đường.

UBND thành phố đề nghị phải quán triệt trách nhiệm của người đứng đầu như hiệu trưởng, chủ cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện trước cơ quan quản lý nhà nước và trước pháp luật nếu để xảy ra ngộ độc thực phẩm và các vi phạm về an toàn thực phẩm tại đơn vị.

Cùng với bếp ăn trường học, UBND thành phố cũng có công văn chỉ đạo, đề nghị tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định, bảo đảm an toàn thực phẩm ở các bếp ăn tập thể tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố.

An toàn thực phẩm là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe Nhân dân và sự phát triển bền vững của xã hội. Với những giải pháp đồng bộ, quyết liệt, siết chặt quản lý sẽ góp phần kiểm soát hiệu quả các nguy cơ ngộ độc thực phẩm, đảm bảo sức khỏe cho Nhân dân và giữ vững hình ảnh thành phố du lịch an toàn, thân thiện, đáng sống.

MAI CHI-THANH THẢO