Siết chặt kỷ cương, giữ biển bền vững

Nhiều chuyển biến tích cực

Từ các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU, thành phố Đà Nẵng đã cụ thể hóa thành hệ thống nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ, huy động toàn bộ hệ thống chính trị cùng vào cuộc. Đến nay, thành phố đã hoàn thành 19/19 nhiệm vụ được giao, bảo đảm tiến độ và yêu cầu đề ra.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về IUU thành phố, 4.060/4.060 tàu cá đã được đăng ký và cập nhật lên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase) đạt 100%; 4.059 tàu được cấp giấy phép khai thác, đạt 99,98%. Đối với tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên, 100% đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Hệ thống giám sát hành trình được vận hành liên tục, không gián đoạn. Công tác trực ban VMS 24/7 giúp theo dõi sát mọi biến động của tàu cá trên biển. Hằng ngày, các cơ quan chức năng lập danh sách tàu mất kết nối, tàu hoạt động gần ranh giới cho phép để cảnh báo, xử lý kịp thời. Việc phát hiện sớm, ngăn chặn từ xa đã từng bước thay thế cách làm bị động trước đây, góp phần giảm thiểu nguy cơ vi phạm.

Song song với giám sát trên biển, kỷ cương tại cảng cá cũng được siết chặt. 100% tàu cá xuất, nhập bến đều được kiểm tra, đối chiếu dữ liệu VMS, giấy phép khai thác, nhật ký khai thác trước khi xác nhận rời hoặc cập cảng. Tàu không đủ điều kiện bị kiên quyết từ chối. Từ đầu năm đến nay, tổng số lượt tàu xuất, nhập cảng đạt 7.737 lượt; trong đó 3.375 lượt tàu rời cảng, 4.362 lượt tàu cập cảng. Sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt 3.977,3 tấn. Việc kiểm soát sản lượng bốc dỡ, thu nộp nhật ký khai thác, xác nhận và chứng nhận nguồn gốc thủy sản được thực hiện chặt chẽ, từng bước làm minh bạch chuỗi khai thác – thu mua – chế biến – xuất khẩu.

Đáng chú ý, từ năm 2024 đến nay, Đà Nẵng không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ, xử lý. Các trường hợp mất kết nối VMS, vượt ranh giới khai thác đều được rà soát, xác minh và xử lý kịp thời. Những kết quả này cho thấy các biện pháp kiểm soát đã phát huy hiệu quả, đồng thời phản ánh sự chuyển biến trong nhận thức và hành vi của ngư dân.

Cùng với quản lý và xử lý vi phạm, công tác phối hợp liên ngành được duy trì thường xuyên, hiệu quả. Biên phòng, Kiểm ngư, Công an, Ban quản lý cảng cá và chính quyền cơ sở đã thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, xử lý tình huống nhanh, không để gián đoạn trong quản lý. Công tác tuyên truyền cũng được đổi mới theo hướng thiết thực, gắn với hướng dẫn, hỗ trợ ngư dân. Những quy định về duy trì kết nối VMS, ghi nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc không còn là yêu cầu mang tính hình thức, mà từng bước trở thành thói quen trong mỗi chuyến biển.

Siết chặt quản lý

Trong chuyến kiểm tra thực tế về công tác quản lý nghề cá, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU) tại Đà Nẵng vào đầu tháng 2-2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) Phùng Đức Tiến cho biết, Đà Nẵng không phải là điểm nóng về khai thác IUU, nhưng những tồn tại, thiếu sót cần được khẩn trương, quyết liệt khắc phục. Việc thực hiện chống khai thác IUU và khắc phục ‘thẻ vàng’ của Ủy ban châu Âu (EC) phải được xem là cơ hội để chuẩn hóa công tác quản lý, nâng cao hiệu quả phát triển thủy sản.

Bên cạnh những kết quả tích cực, nguy cơ vi phạm vẫn tồn tại, nhất là đối với nhóm tàu khai thác xa bờ. Tình trạng mất kết nối VMS trên biển vẫn còn xảy ra. Áp lực sinh kế do suy giảm nguồn lợi thủy sản tiếp tục là yếu tố chi phối hành vi của ngư dân. Để công tác chống khai thác IUU đi vào thực chất, Ban Chỉ đạo về IUU thành phố xác định một số nhiệm vụ trong thời gian tới.

Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý đội tàu cá. Thường xuyên cập nhật, đồng bộ dữ liệu tàu cá trên các hệ thống (VNFishbase, VMS…); đảm bảo thông tin đầy đủ, chính xác, phục vụ công tác quản lý. Rà soát, xử lý dứt điểm tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; thực hiện các chính sách hỗ trợ phù hợp như chuyển đổi nghề, giải bản tàu...

Song song đó, tập trung lực lượng đẩy nhanh tiến độ cài đặt và áp dụng Hệ thống eCDT để thực hiện xuất cảng, nhập cảng, xuất nhập bến tại Đồn, Trạm kiểm soát Biên phòng đối với tàu cá có chiều dài từ 6 mét trở lên; kiên quyết không cho tàu cá xuất bến khi không có dữ liệu trong Hệ thống eCDT; rà soát, đối khớp số liệu tàu cá xuất nhập bến qua các Đồn, Trạm kiểm soát Biên phòng trên địa bàn với số liệu tàu cá ra vào cảng cá.

Tổ chức xây dựng và áp dụng mã QR code cho từng tàu cá nhằm phục vụ tra cứu nhanh thông tin tàu để hỗ trợ lực lượng chức năng trong kiểm tra, kiểm soát tại cảng cá, đồn/trạm biên phòng; đồng thời cung cấp thông tin cảnh báo, quy định khai thác cho ngư dân thông qua quét mã QR, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và minh bạch dữ liệu.

Cùng với đó, nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống giám sát hành trình. Tăng cường theo dõi, giám sát 24/24 tình trạng hoạt động của thiết bị VMS; kịp thời phát hiện, xử lý ngay khi tàu mất kết nối. Tổ chức làm việc trực tiếp với chủ tàu, thuyền trưởng có tàu mất kết nối nhiều lần để nhắc nhở, cam kết không tái phạm; xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.

Tăng cường thực thi pháp luật, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm khai thác IUU, đặc biệt là các hành vi mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép. Tổ chức rà soát, lập danh sách và quản lý chặt chẽ nhóm tàu có nguy cơ cao. Duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các lực lượng Biên phòng, Kiểm ngư, Công an trong theo dõi, giám sát hành trình tàu cá; kịp thời cảnh báo, ngăn chặn từ sớm, từ xa và xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự liên quan đến truy xuất nguồn gốc thủy sản. Kiên quyết không cho xuất bến đối với tàu cá có dấu hiệu vi phạm hoặc không đảm bảo đầy đủ điều kiện theo quy định.

Một trong những giải pháp quan trọng chính là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức ngư dân theo hướng đổi mới nội dung, hình thức dễ hiểu, sát thực tế. Tập trung phổ biến quy định về chống khai thác IUU và chế tài xử lý vi phạm; đồng thời tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ chủ tàu cá cài đặt, sử dụng hệ thống eCDT và eLogbook để ghi chép đầy đủ, trung thực hoạt động khai thác, thu mua, chuyển tải thủy sản, kết hợp tăng cường tuyên truyền trực tiếp tại cộng đồng và phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, tổ đội sản xuất trên biển trong vận động, giám sát lẫn nhau.

Song song với kiểm soát, cần nhìn nhận đúng vai trò của chính sách hỗ trợ sinh kế. Theo đó, cần tổ chức thực hiện đồng bộ các chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết của HĐND thành phố (hỗ trợ VMS, nhật ký điện tử, bảo hiểm, chuyển đổi nghề…). Đẩy nhanh tiến độ xây dựng và đưa vào hoạt động Quỹ hỗ trợ ngư dân; tạo điều kiện giúp ngư dân ổn định sinh kế, giảm áp lực khai thác. Khuyến khích phát triển các mô hình sinh kế bền vững gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Khi sinh kế được bảo đảm, áp lực khai thác giảm xuống, việc tuân thủ pháp luật mới có thể trở thành hành vi bền vững.

Chung tay cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” là mục tiêu trước mắt, nhưng mục tiêu lâu dài là xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, uy tín và bền vững. Điều đó đòi hỏi mỗi khâu, từ quản lý đội tàu, kiểm soát cảng cá, giám sát hành trình đến truy xuất nguồn gốc, đều phải được thực hiện thực chất, không hình thức.

Quyết tâm không nằm ở khẩu hiệu, mà phải được đo bằng từng chuyến tàu ra khơi đúng quy định, từng hồ sơ minh bạch, từng vi phạm được xử lý nghiêm và từng ngư dân tự giác giữ kỷ cương trên biển. Khi kỷ cương được thiết lập từ bờ đến biển, khi lợi ích sinh kế gắn với trách nhiệm pháp lý, Đà Nẵng sẽ góp phần cùng cả nước tiến gần hơn mục tiêu tháo gỡ cảnh báo của EC, đồng thời đặt nền móng cho một nghề cá phát triển bền vững, lâu dài.

MAI CHI